Эртний Ромд тансаг хэрэглээг хязгаарлах хууль анх хүчтэй хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд энэ нь ихэвчлэн хүнд үе, ялангуяа Хоёрдугаар Пуникийн дайн-тай холбоотой байв. Улс санхүүгийн дарамтад орсон үед төр засаг хүмүүсийн илүү зардалтай амьдралд хяналт тавьж, эмэгтэйчүүдийн гоёл чимэглэл, тансаг хувцсыг хүртэл хязгаарласан байдаг. Дараа дараагийн хуулиудаар найр, баярын цар хүрээг хүртэл багасгаж, нэг ширээнд суух хүмүүсийн тоог хүртэл зааж өгдөг болсон нь тухайн үеийн нийгмийн хатуу зохицуулалтыг харуулна. Эндээс харахад тансаглал нь зөвхөн хувийн асуудал биш, улсын бодлогын нэг хэсэг байжээ.

Дундад зуунд тансаг байдал нь нийгмийн байр суурийг илтгэдэг гол зүйл болсон. Язгууртнууд тансаг хувцас, найраараа өрсөлдөж байсан бол сүм хийд даруу байдлыг уриалж байв. Гэвч Хар үхлийн дараа энгийн хүмүүс илүү боломжтой болж, язгууртнууд тэднийг хязгаарлах шинэ хууль гаргасан. Энд тансаглал нь эрх мэдлийн тэмцэл болсон.

Дундад зуунд хүний өмссөн хувцас нь түүний нийгмийн байдал, шашин шүтлэг, бүр өвчтэй эсэхийг хүртэл илтгэдэг байв. Язгууртнууд урт хошуут гутал өмсөж өөрсдийгөө ялгаруулдаг байсан бол зарим шашны бүлгүүд тусгай тэмдэг, хувцас өмсөх ёстой байжээ. Энэ нь хүмүүсийг амархан ялгаж таних боломжийг бүрдүүлж байсан ч нөгөө талаас ялгаварлан гадуурхалтын нэг хэлбэр болж байв. Хувцас бол зүгээр нэг гоёл биш, нийгмийн “паспорт” байсан гэсэн үг.

Тюдорын үеийн Англид тансаг хэрэглээг хязгаарлах хууль эдийн засгийн зорилготойгоор илүү тод хэрэгжсэн байдаг. Тухайлбал, бүх энгийн эрчүүдийг ням гаригт ноосон малгай өмсөхийг албадаж, дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжихийг зорьжээ. Энэ үед хэн ямар материал өмсөх, ямар гоёл хэрэглэхийг хүртэл хуульчилсан байсан нь тухайн нийгмийн нарийн бүтэц, хяналтыг илтгэнэ. Эдийн засагч Адам Смит ийм хуулиудыг шүүмжилж, “баян хүмүүс ядуусыг хянах арга” гэж үзсэн нь учиртай.

Францад Людовик XIII энгийн хүмүүст тансаг хувцас, алт мөнгөн чимэглэл хэрэглэхийг хориглосон хууль гаргасан ч бодит амьдрал дээр энэ нь төдийлөн нөлөө үзүүлээгүй. Учир нь энгийн хүмүүс тийм үнэтэй зүйлсийг худалдан авах боломжгүй байсан тул уг хууль бараг хэрэгжих шаардлагагүй байв. Зарим хууль бодит амьдралаас тасарсан байсны тод жишээ энэ юм.

Азийн орнуудад, ялангуяа Хятад болон Японд тансаг хэрэглээг хязгаарлах нь зөвхөн эдийн засаг бус, ёс суртахуун, уламжлалтай холбоотой байв. Хятадад эртний засаглалын үед тансаг оршуулга, хувцсыг хүртэл хязгаарлаж байсан бол, Японд нийгмийн давхарга бүрт тохирсон амьдралын хэв маягийг нарийн зааж өгсөн байдаг. Байшингийн хэмжээ, барилгын материал хүртэл зохицуулагдаж байсан нь энэ хяналтын цар хүрээг харуулна. Эдгээр хууль нь нийгмийн дэг журмыг олон зуун жил хадгалж чадсан.

Өнөө үед ч зарим оронд тансаг хэрэглээг шууд болон шууд бусаар хязгаарлах тохиолдол бий. Жишээлбэл, Хойд Солонгост удирдагч Ким Чен Ын-ий өмссөн загваруудыг дуурайхыг хориглосон явдал гарч байсан. Энэ нь тансаглал зөвхөн эд зүйл биш, харин эрх мэдлийн бэлгэдэл хэвээр байгааг харуулж байна.

https://www.caak.mn/post/view/43825

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төвөөс гаргасан 2026 оны тавдугаар сарын 8-ны мэдээллээр Улаанбурхан өвчний батлагдсан тохиолдол 14 нэмэгджээ. Одоогийн байдлаар эмнэлэгт 77 хүн хэвтэн эмчлүүлж байгаа.

Тухайлбал, нийслэлд 46 хүн, хөдөө орон нутагт 31 хүн хэвтэн эмчлүүлж байгаа аж. Харин гэрийн хяналтад 42 хүн байгаа юм. Улаанбурхан өвчнөөр нас барсан тохиолдол 20 болоод байна.

Сүүлийн 48 цагт Ховд аймагт хоёр бага насны хүүхэд Улаанбурхан өвчнөөр эндсэн харамсалтай тохиолдол гарлаа. Насны бүлгээр өвчлөл хамгийн өндөр байгаа нь 10-14 насны хүүхдүүд бөгөөд тэдний өвчлөл 5319 хүрсэн байна. Мөн 0-4 насны 3760, 5-9 насны 1929 хүүхэд, 15-19 насны 1813 хүүхэд Улаанбурханаар өвджээ.

Шүүхээс Эрүүгийн хуулийн 24.3 дугаар зүйлд зааснаар холбогдох этгээдийг 15 сая, хуулийн этгээдийг 30 сая төгрөгөөр торгож, үйл ажиллагаа эрхлэх эрхийг нэг жилийн хугацаагаар хасах шийдвэр гаргажээ. 

Гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 1.2 дахь хэсэгт “Гэмт хэрэг, зөрчлийн тухай мэдээллийг иргэдээс төлбөртэй авах”-аар зохицуулсан тул хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэргийн талаар цагдаагийн байгууллагын 102 болон 70191070 тусгай дугаарын утсанд мэдээлэхийг Экологийн Цагдаагийн Албанаас санууллаа. 

Хүн гэдэг амьтан эхийн хэвлийгээс төрмөгц Сансар хэмээх том шоронгийн хоригдол болдог. Хүн гэдэг амьтан Сансарт төрөх - үхэхийн тойрогт  хичнээн галав хоригддогийг хэн ч үл мэднэ. Нэг галав гэж 1 сая 360 000 жилийг хэлээд байгаа юм. Хүн хааша ч явсан нэг хэвийн амьдрал түүнийг угтаж байдаг. Эхлээд бага насандаа хичээл сургуульдаа явна. Өглөө явж үдээр гэртээ ирнэ. Сургууль дээр багш нар хорвоогийн элдэв юм заана.Алгебрийн адармаатай томьёоноос эхлээд алаг хорвоогийн химийн бүцийг хүртэл заана. Физикийн өчнөөн томьёо заана. Сургуулийн завсарлагаанаар сургуулийн атаман хүүхдүүд нэг нэгнийгээ дээрэлхэнэ.Сургуулиа төгсөөд их дээд сургуульд орно. Мөн л нөгөө амьдрал үргэлжилнэ. Оюутнууд яаж багшийг аргалж шалгалтаа өгөх вэ, яаж гайгүй дүн авах вэ, яаж ийгээд сургуулиа төгсөж дипломоо авах вэ хэмээн бодно. Сургуулиа төгсөөд нэг газар хуваарилагдана. Тэнд дарга. захирал босс гээд нэг нөхөр чамайг дарангуйлах гээд хүлээж байдаг. Ажил хийгээд л байдаг. Өглөө бүр ажилдаа явна, орой гэртээ ирнэ. Амьдрал дээшилдэггүй. Цалин хүрдэггүй. Цалингүй бол амьдрал сүйрэх гээд байдаг. Тэгээд бүх насаараа аль нэг албан байгууллага, компаниас хамаарч ажлын боол болдог. Хүнийг өвчин, хөгшрөлт, үхэл  хүлээж байдаг. Хүнийг хулгай дээрэм, атаархал хорсол, үзэн ядалт хүлээж байдаг. Хүн бүх насаараа ажилласаар байтал нэг мэдэхэд ахмад хүн болж тэтгэвэрт гардаг. Ихэнхи ахмадууд маань тэтгэвэрт гараад тэтгэврийн л хэрүүл хийдэг. Тэтгэвэр нэмдэггүй төр засагтаа гомдоно, үгийг нь сонсдоггүй үр ач нартаа гомдоно. Гомдсоор  байгаад элдэв өвчин тусаж Эрлэг номунханд очих цаг нь болчихдог. Хүн их гэнэн амьтан. Хүн бүх насаараа ямар нэг юм хүлээгээд байдаг. Амьдрал сайжирна, албан тушаал ахина, баян болно, хөндийгөөр дүүрэн малтай болно, хөнжлөөрөө дүүрэн хүүхэдтэй болно, хутга тавилгүй мах иднэ, хундага тавилгүй архи ууна  гэх мэтийн ахуй ертөнцийн зүйл хүлээдэг,  горьддог. Горьдлого нь талаар болоход гомддог, харуусдаг, уурладаг. Хүмүүст янз бүрийн зүйл тохиолддог. Тохиолдож байгаа сайн, муу зүйл бүхэн чинь үйлийн үр юм. Сайн үйл хийвэл жаргал ирнэ, муу үйл хийвэл зовлон ирнэ. Үйлийн үр эндүүрдэггүй. Юү ч тохиолдсон ажиглаад бай.Тохиолдсон зүйл бүрт хөөрцөглөөд хэрэггүй.  Учир нь бүх юм болоод өнгөрдөг. Болоод өнгөрөх юмны төлөө сэтгэлээ чилээх юун. Амь зуух гэж хүмүүс их ядардаг, их залхдаг. Ингээд хүмүүс ахуй ертөнцөөс уйдаж эхэлдэг. Үүнийг Магад гарахуй сэтгэл төрлөө гэдэг. Үхэл, мөнх бусыг бясалгаад эхэлвэл зөв замд орлоо гэсэн үг. Ингэвэл номын аньс нээгдэнэ гэдэг. Хүмүүсийн амьдралд ертөнцийн найман ном буюу найман хандлага саад болдог.  Лам багш айлдахдаа “Магтаал муушаал, алдар гутамшиг, олз гарз, жаргал зовлон гэсэн амьдралын найман хандлагад автаж,  тэр бүгдэд дурлах, дургүйцэхийн  тэнэглэл  надад байна уу, үгүй юү  гэдгийг сайтар шинжилж,  энэ бүгдээс чөлөөлөгдөх хэрэгтэй” хэмээжээ. Тэхлээр хүмүүс өөрийгөө ахуй ертөнцөөс чөлөөлөх нь чухал. Өөрийгөө чөлөөлөхийн тулд Бурханы номыг бясалгах хэрэгтэй. Бурханы номын гол чиглэл бол “Магад гарахуй сэтгэл - Боди сэтгэл - Хоосон чанар” юм. Үүнийг Мөрийн гурван эрхэм гэдэг.  Бурханы номонд хүний зовлонг бичсэн байдаг. Хүмүүс төрсөн биеэ ахин дахин орхихын зовлонтой. Хэн боловч гурван мянган ертөнцөд урьд цагт төрж байгаагүй, үхэж байгаагүй гэх газар зүүний үзүүрийн төдий ч байхгүй. Сансарт хүн болж төрөөд үхсэн ясыг нь цуглуулвал Сүмбэр уулнаас өндөр, цус нь далайгаас ч арвин болно. Тиймээс хүний биеийг олж төрлөө хэмээн гайхуулан хөөрөмшөх явдал үгүй , энэ бүгдийг орхих жамтай тул энэ бүгд сэтгэлд итгэмжтэй зүйл бус хэмээжээ. Товчилвоос Бурхан багшийн айлдсан ”Хураасны эцэст барагдана.Өндөрлөсний эцэст нурна.Учирсны эцэст хагацна.Төрсний эцэст үхнэ” гэдэг сургаал сансрын мөн чанарыг тодорхойлсон байгаа юм.

Хүн чи хэн юм бэ?  Чи бол хайрцаглагдсан амьдралын боол биш. Чи бол ахуй ертөнцийн эрэг шураг биш. Чи бол өдөр бүр ажилдаа яарч цагт хавчигдаж амьсгаа нь давхцаж явдаг ажлын боол биш. Чи бол оюун билигт хүн. Чи завгүй байна гэдгээ болиод ганц удаа ч гэсэн сэтгэлээ амраагаад чөлөөтэй амьсгалаад үз л дээ. Чи уулын орой дээр гараад ганцаараа суугаад ганц хором ч гэсэн бясалгаад үз л дээ. Өөрийнхөө сэтгэлийг шинж. Чи бол үргэлж өөрчлөгдөж байдаг. Чи гэрт ороод өрхийн тэргүүн болдог, хүүхдүүдийнхээ аав нь болдог, ажил дээрээ очоод ажилчин хүн болдог. Хорвоо хоосон чанартай гэдгийг чи мэдэх үү? Чи өөрийгөө чөлөөлөхийн тулд гэгээрэлийн зам мөрд эргэлт буцалтгүй орох хэрэгтэй. 

Гэгээрэхийг хүссэн хүн Бурхан багшийн сургаал зарлиг, сэтгэл төвлөрүүлэх ёс, оюун ухаан гэсэн гурван эрдмийг эзэмшиж, сахилыг чанд сахин мөрдөж бие,сэтгэлээ анхааралтай ажиглан таван мэдрэхүйн үүд хаалгыг сонор соргог хамгаалж нүглийг тэвчиж буяныг бүтээж сэтгэлээ төгс төгөлдөр болгох шаардлагатай. Санаа сэтгэлээ төвлөрүүлнэ гэдэг нь апагриха буюу шуналыг огоорч сэтгэлийн амгалан байдлыг олохыг хэлж буй аж. Оюун ухаан гэдэг нь Бурхан багшийн хутагтын дөрвөн үнэнийг мэднэ гэсэн үг буюу зовлонгийн үнэн, зовлонгийн шалтгааны үнэн, зовлонгоос салж болохын үнэн, зовлонг таслан зогсоох зам мөрийн үнэн юм.Найман зөв зам мөр нь: зөв үзэл, зөв сэтгэхүй, зөв үгс, зөв үйлс, зөв амьдрах арга, зөв тэмүүлэл, зөв дурсан санахуй, зөв бясалгал ажгуу. Зөв үзэл нь Бурхан багшийн айлдсан дөрвөн үнэнийг танин мэдэж учир шалтгааны үнэнд итгэж ,эд юмсыг зөв үзэхийг хэлнэ. Зөв сэтгэхүй нь хүслийн эрхэнд үл автаж шуналын эрхэнд үл орох,үл уурлах, бусдад хор үл хүргэх юм. Зөв үгс нь худал үл хэлэх,үл чалчих, үл хараах, хоёр нүүр үл гаргах юм.Зөв үйл нь амьтны аминд үл халдах,хулгай үл хийх, буруу үл хурьцах юм. Зөв амьдрах арга нь хүн ичмээр арчаагүй амьдрах аргаас зайлсхийхийг хэлнэ.Зөв тэмүүлэл нь хүн хэзээ ч үл залхуурах,зөв зорилгод хүрэхийн тулд хүч чармайлт гаргахыг хэлнэ.Зөв дурсах нь аливаа үйлийг бодолтой үйлдэхийг хэлнэ.Зөв бясалгал нь өмнөө зөв зорилго тавьж оюун ухаанаа гэгээрүүлэхийг хэлнэ

Гэгээрэлд хүрэх эрдмийн үндэс нь Боди сэтгэл юм. Боди сэтгэлийн үндэс нь үлэмж их энэрэнгүй сэтгэл аж. Боди сэтгэл бол тэгш сэтгэл, энэрэхүй сэтгэл, асрахуй сэтгэл, төгс баясгалант сэтгэл гэсэн дөрвөн сэтгэл дээр тогтдог. Лам багш нар айлдахдаа:”Бодисадва нараас Бурхан гарна, Бодь сэтгэл их нигүүлсэнгүйгээс үүднэ, харин Их нүгүүлсэнгүй сэтгэл амьтны зовлон оршин буйд дулдуйдаж төрнө. Зовлон үгүй бол хэрхэн их нигүүлсэнгүй сэтгэл төрөх буй. Их Хөлгөний нигүүлсэнгүй сэтгэл зовлонт амьтны ачаар төрнө. Их нигүүлсэнгүй сэтгэл там, бирд, адгуусан,хүн, асур, тэнгэр төрөлхтөн нэг тус бүрийн зовлонг таниснаар төрдөг болмой” хэмээсэн байдаг. Тэхлээр зовлонг таниснаар боди сэтгэл төрдөг, мунхаглалыг таниснаар гэгээрэл төрдөг ажээ. Дөрвөн хүчийг ашиглаж муу үйлийн үрийг тасалдаг. Дөрвөн хүч гэдэг нь: 1.Нүгэлт муу үйлийг гэмших хүч, 2.Дахин үйлдэхгүй гэсэн шийдвэрийн хүч, 3. Гурван эрдэнэд аврал одуулж засах хүч, 4.Хамаг амьтны тусын тулд Бурхны хутгийг олох хүсэл, Авралыг одуулж, Боди сэтгэлийг төрүүлэх суурь хүч юм.

Хүн зовлонгийн шалтгаан болсон хорт сэтгэлээс эхлээд түргэн салах хэрэгтэй. Хорт сэтгэлийг санскритаар“Klesha” гэдэг. Олон хорт сэтгэлээс хамгийн хортой нь шунал, уур, мунхаг гурав болой. Энэ гурав бол 84 000 нисваанисийн суурь юм. Энэ гурваас болж хүмүүн бид эдүгээ хүртэл олон галавын хугацаанд  сансрын зовлонт тойрогт эргэлдсээр байна, нисваанист хүлээстэй хэвээр байна. Хүсэл шуналаасаа болж хүн зовж байдаг. Хүсэл шунал хүнийг гуйлгачин болгож, уур омог хүнийг араатан болгодог. Гэгээрэхийг хүсэгч хүн эхлээд сэтгэлийг зовоогч нисваанисийг танин барьж дарах хэрэгтэй. ”Нисваанис гэдэг нь сэтгэлийг ихэд тавгүй болгогч муу сэтгэл ажгуу. Нисваанис нь товчоор сэтгэлийн гэм гэсэн үг. Муу сэтгэлийн ёзоор нь хүсэл тачаал, уур хилэн, мунхаг гурав бөгөөд хүсэл дээр суурилсан 21 000 нисваанис, уур дээр суурилсан 21 000 нисваанис, мунхаг дээр суурилсан 21 000 нисваанис, энэ гурав холилдсон нисваанис дээр суурилсан 21 000 нисваанис буюусэтгэлийн нийт 84 000 нисваанис байдгийг Бурхан багш нээж эдгээр нисваанис буюу муу сэтгэлийг дарах ерөндөг болгон 84 000 номын цогцсыг айлджээ. Хүн эхлээд язгуурын зургаан нисваанисийг дарах хэрэгтэй.Энэ нь хүсэл тачаал, уур хилэн, омог бардам, мунхаг, нисваанист тээнэгэлзэл, нисваанист үзэл юм. Нисваанисийг дөнгөж сэтгэлд үүсэнгүүт танин барьж дарах хэрэгтэй. Ихэнхи хүмүүс нисваанисыг танидаггүй, харин нисваанистайгаа нөхөрлөөд нисваанисийнхаа боол нь болчихсон байдаг. Нисваанисийг гадаад шулам, дотоод шулам, нууц шулам хэмээн гурав ангилдаг. ”Ном гүнзгийрэх тутам шулам гүнзгийрдэг” гэгчээр гадаад, дотоод шулмыг судрын ёсыг хэрэгжүүлж дардаг бол нууц шулам судрын ёсонд дарагддаггүй ажээ. Нууц шулмыг зөвхөн тарний ёсыг хэрэгжүүлж дардаг ажээ. 

Гэгээрэхийг хүссэн хүн Хоосон чанар буюу Шуньятын тухай сургаалийг мэдэх хэрэгтэй. Аливаа юмс үзэгдэл зөвхөн нэр томьёолол буюу нэрийтгэлийн төдийд байдаг бөгөөд өөрийн мөн чанараар буюу бусдад харгалзахгүйгээр бүтсэн зүйл тоосны төдий үгүй болой.Хүмүүст өөрийн нүдээр харахад эргэн тойрон байгаа үзэгдэж харагдаж мэдрэгдэж буй юмс үзэгдэл үнэхээр бүтсэн мэт харагдах боловч мөн чанарыг нь судлагч билгүүнээр үзэхэд аль нь үнэхээр бүтсэн бэ? хэмээн эрж үзвээс дан гагц өөрийн бие дааж үнэхээр бүтсэн юу ч эс олдох ажээ.Хэрэв ямар нэг үнэхээр бүтсэн зүйл тоосны төдий олдвоос үнэхээр бүтсэн зүйл байна хэмээн үзэх атал тийм үнэхээр бүтсэн зүйл тоосны төдий ч үл олдох ажээ.  Учир иймээс үзэгдэл юмс бүхэн зөвхөн томьёолол буюу нэрийтгэлийн төдий байх боловч мөн чанар нь эрж хайгаад эс олдох хоосон чанартай ажээ. Энэтхэгийн мэргэд: “Би-г баримтлах үзэл нь чамд тор болж чи хашигддаг. Би-г баримтлах үзлээс салж, тор замхарсан цагт огторгуй чинийх болно.Чи ч чи биш болж, огторгуйг дотроо агуулж, энгүй уудам, цаглашгүй оршихуй болно” хэмээн сургасныг санах хэрэгтэй.

Хүн гэгээрэхийн тулд буян үйлдэж гэгээрэх шалтгаан нөхцлийг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Буян үйлдэхийн тулд буян гэж юу вэ? гэдгээ мэдэх хэрэгтэй. Буян гэж бусдад туслах сайн сэтгэлээр өдөөгдөж үйлдсэн, бусдад ач тустай аливаа үйл бүхнийг хэлнэ. Өөрөөр хэлвэл арван хар нүглийн эсрэг сайн үйлдлийг хэлнэ. Нүгэл гэдэг нь муу сэтгэлээр өдөөгдөж үйлдсэн, үр дагаварт нь өөрт болон бусдад зовлон авчирдаг үйл бүхнийг хэлнэ. Хүн гэгээрэхийн тулд гэгээрэлийн арван шатыг дүүргэх хэрэгтэй. 

Гэгээрлийн таван  мөр, арван шатыгтовчлонавч үзвэл: Эхлээд Магад гарахуй сэтгэл буюу Эй Жүнг үүсгэнэ - Дараа нь нэгдүгээр мөр болох Чуулганы мөр буюу Цог ламд орно - Хоёрдугаар мөр болох Найралдлагын мөр буюу Жор ламд орно - Гутгаар мөр болох Үзэхүй мөр буюу Тон ламд орно, энэ мөрд нэрийдсэн нисваанисийн түйтгэрийг арилгана, Нюндэв гүнтаг гэдэг - Дөтгөөр мөр болох Бясалгахуйн буюу Гэтлэх мөрд буюу Гом ламд орно, энэхүү мөрийн эхний долоон шатанд сэтгэлийн төрөлх шинжтэй нисваанисийг буюу нисваанисийн уг үндсийг арилгадаг, Нюндэв линжэ гэдэг - мөн энэхүү мөрийн наймаас аравдугаар шатанд мэдэгдэхүүний түйтгэрийг арилгана, хирээс хагацсан газар гэнэ – Тав дугаар мөр нь Чинагш үл суралцахуйн мөр буюу Лов лам гэнэ, энэхүү мөрд сэтгэлийн хирээс бүрэн хагацаж бодийн хутгийг олж, гурван цагийн бүх юмс үзэгдлийг нэгэн зэрэг илтэд тольдон юмсыг онон болгоох гайхамшигт чадвартай төгс гэгээрсэн Бурхан болно хэмээдэг.

Тэхлээр гэгээрэхийг хүссэн хүмүүс эрдэмт лам Багшийн ач тус, авшиг ерөөл, өөрсдийн хичээл зүтгэл, тэвчээр хатуужил, сахил санваар, эр зориг, энэрэл нигүүлсэл, баатарлаг боди сэтгэл, билиг оюун, Бурханы ном, бясалгал, буяны хүчээр гэгээрэлд хүрч сансрын зовлонгоос гэтэлж аврагддаг ажээ.   Учир иймд хүмүүс минь ахуй ертөнцийн аахар шаахар юмнаас өөрийгөө чөлөөлөх хэрэгтэй юм байна шүү. Алийн болгон хүмүүс ашиг орлого, хөрөнгө мөнгө, албан тушаал,  хэргэм зэргийн төлөө бүх амьдралаа үрж дуусгах юм бэ. Эцсийн эцэст хүн хураасан хөрөнгө, бүх юмнаасаа хагацах нь мэдээж. Хүн авах идэхийн төлөө амьдрах бус, аврал гэгээрэлийн төлөө амьдрах нь утга учиртай юм шүү. Хамаг амьтан Гэгээрэлийн хутгийг олж Сансарын зовлонт хүрднээс чөлөөлөгдөх болтугай.

                     Доржийн СҮХБААТАР    2026.04.29

Нэн их хуурайшилттай: Өмнөговь, Сүхбаатар, Дорноговийн ихэнх нутаг, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Дундговийн өмнөд хэсгээр хуурайшилт нэн их байна.

Их хуурайшилттай: Дархан, Сэлэнгэ, Говьсүмбэр, Дорнодын ихэнх нутаг, Завханы өмнөд, Баян-Өлгий, Увс, Төв аймгийн баруун, Өвөрхангай, Дундговь, Дорноговь, хойд хэсэг, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Хөвсгөл, Булган, Хэнтийн зарим газраар хуурайшилт их байна.

Дунд зэргийн хуурайшилттай: Хөвсгөлийн баруун, Завханы хойд, Төв аймгийн зүүн, Архангайн өмнөд, Төв аймгийн зүүн хэсэг, Булган, Хэнтийн зарим газраар хуурайшилтийн зэрэг дунд түвшинд байна.

Иймд иргэд, малчид та бүхэн ой хээрийн бүсэд зорчихдоо галын аюулгүй байдлыг чанд сахиж, ил гал гаргахгүй байхыг онцгойлон анхааруулж байна.

Эх сурвалж: ЦУОШГ

Тэрбээр Ховд аймгийн Жаргалант сумын 6 дугаар сургуулийг 2016 онд шилдэг төгсөгч юм. Улсын олимпиадад удаа дараа амжилт гаргаж, элсэлтийн ерөнхий шалгалтад 780 оноо авч, МУИС-ийн Ховд дахь салбар сургуульд МХБУЗ-ын багшаар суралцахдаа манлайлагч шилдэг төгсөгчөөр шалгарч байсан төдийгүй сургуулийнхаа волейболын шигшээ багийн тамирчин билээ. 

2024 оноос “Прогресс” сургуульд ажиллаж буй тэрбээр мэргэжилдээ дуртай, хариуцлагатай, залуу багш хэмээн хамт олондоо үнэлэгддэг. Түүний бэлтгэсэн сурагчид 2025 оны аймгийн “Үндэсний бичгийн анги” олимпиадад 10-р анги 1-р байр, 2026 онд 7-р анги 2-р байр эзэлсэн амжилттай.

Гэвч Б.Цагаанзаяа 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 1-нд “Ходоодны хорт хавдрын 4 дүгээр үе” гэсэн онош сонсож, БНСУ-ын “Сүн Чон Хян Сөүл” эмнэлэгт 250–300 сая төгрөгийн өртөг бүхий эмчилгээнд яаралтай хамрагдах шаардлагатай болоод байна.

Иймд хамт олон, нутгийн иргэд, олон нийтээс сэтгэлийн дэмжлэг үзүүлж, эмчилгээний зардалд хандив өргөхийг уриалж байна.

Холбогдох утас: 98187574, 88036745

Өмнөх оны гүйцэтгэлийг харвал, Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар (НӨАТ)-ын 2025 оны дөрөвдүгээр улирлын буцаан олголтоор нийт 1 сая 377 мянга 396 иргэнд 112 тэрбум төгрөгийг олгосон байна. Иргэд буцаан олголтоо  авахын тулд худалдан авалт бүрийн баримтаа тухай бүрд нь системд бүртгүүлэх шаардлагатай. Баримтаа хугацаанд нь бүртгүүлээгүй тохиолдолд буцаан олголтод хамрагдах боломжгүй болохыг татварын байгууллагаас анхааруулж байна. Иймд иргэн бүр худалдан авалт хийхдээ баримтаа заавал авч, цахим системд бүртгүүлснээр өөрийн авах ёстой буцаан олголтыг алдалгүй авах боломжтой юм.

Тодруулбал,  “Ногоон автобусны” гэх тодотголтой Ж.Сүхбаатар, С.Жавхлантбаатар, Д.Мөнх-Эрдэнэ, Г.Энхтайван, Г.Мишээлт, Б.Мөнхболд, Б.Алтаншагай, О.Лувсандагва, О.Сүхбаатар, Ч.Мөнхбаяр, Д.Цогтбадрах, Ц.Хадбаатар, О.Хонгорзул, Б.Дөлгө өн, Б.Баярмаа, А.Чойжилсүрэн, Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, С.Бямбасүрэн, Ж.Эрдэнэбат, А.Ганхуяг, Ц.Болортуяа, БНСУ-ын иргэн Ли Жон Соб /Lee JungSeob/, Ким Кэа Баум /Kim KeaBaum/ нарт холбогдох 93 хавтаст хэргийг шүүгдэгч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, тэдгээрийн өмгөөлөгчийн гаргасан гомдлууд болон прокурорын эсэргүүцлийг тус тус үндэслэн Улсын дээд шүүхийн 2026 оны 04 дүгээр сарын 20-ны өдрийн хяналтын шатны эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанаар хянан хэлэлцэхээр товложээ.

Уг судалгааг Атлантын далайн дундах нурууны ойролцоох Атлантисын бүсэд “JOIDES Resolution” судалгааны хөлөг онгоцноос хийжээ. Судлаачид далайн ёроолоос 1268 метрийн урттай газрын хэвлийн дээжийг гадаргуу дээр гарган авч чадсан нь дээд мантиас шууд авсан хамгийн гүний дээж болжээ.

Манти бол дэлхийн царцдас ба цөмийн хооронд байдаг халуун чулуулгийн давхарга бөгөөд манай гаргийн массын гуравны хоёр орчим хувийг, эзлэхүүний 80 гаруй хувийг эзэлдэг. Өмнө нь эрдэмтэд мантийн бүтцийг зөвхөн галт уулын дэлбэрэлтээр гарч ирсэн чулуулгийн хэлтэрхий эсвэл далайн гүн дэх ан цаваас олдсон дээжид тулгуурлан судалдаг байв. Өмнөх өрөмдлөгүүд ердөө 200 метрийн гүнд хүрч, маш бага мэдээлэл өгдөг байсан бол энэ удаагийн дээж нь манти нь гүн рүүгээ хэрхэн өөрчлөгддөг болохыг анх удаа “бүхэлд нь” харах боломж олголоо.

Уг дээж нь голчлон серпентинжсэн перидотит (дээд мантийн үндсэн чулуулаг) болон габбро агуулсан бүтэцтэй байна. Эдгээр чулуулаг нь өмнө нь далайн царцдас үүсэх үед зарим элементийнхээ ихээхэн хэсгийг аль хэдийн алдсан болохыг эрдэмтэд тогтоожээ. Энэ нь далайн доорх магмын хөдөлгөөн маш нарийн төвөгтэй байдлаар явагддагийг харуулж байна.

Эрдэмтдийн хийсэн хамгийн чухал нээлтүүдийн нэг бол мантийн чулуулаг нь далайн устай идэвхтэй харилцан үйлчлэлд ордог болохыг баталсан явдал юм. Тодруулбал, серпентинизаци хэмээн нэрлэдэг процессын явцад эрдсүүд өөрчлөгдөж, молекуляр устөрөгч ялгаруулдаг болохыг тогтоожээ. Энэхүү устөрөгч нь нарны гэрэл тусдаггүй далайн харанхуй гүнд бичил биетүүд оршин тогтнох гол эх үүсвэр болдог. Өрөмдлөг хийсэн газрын ойролцоо Lost City нэртэй гидротермал бүс байрладаг бөгөөд энд устөрөгч, метанаар баялаг дулаан шүлтлэг урсгалууд карбонат тогтоцуудаас гарч, харанхуй орчинд бичил биетнүүд оршин тогтнох нөхцөлийг бүрдүүлдэг.

Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар, ийм орчин нөхцөл нь эртний Дэлхий дээр амьдрал үүсэхэд нөлөөлсөн байж болохоос гадна Бархасбадь, Санчир гаргийн дагуулууд зэрэг огторгуйн бусад биетүүд дээр ч оршин байх боломжтой.

Энэхүү судалгааны талаарх өгүүлэл “Science” сэтгүүлд нийтлэгджээ.

Кубын нийслэл Гавана хотод олон зуун эмэгтэйчүүд АНУ-аас тус улсад хэрэгжүүлж буй газрын тосны бодит хориг болон дарамтын бодлогыг эсэргүүцэн жагсжээ.

Жагсаалын үеэр барьсан самбар, уриануудад “Tumba el bloqueo” буюу “Хоригийг нураа” гэсэн бичиг байв. Олон жагсагч Кубын төрийн далбаа барьж, зарим нь #NoMasBloqueo (“Хоригийг зогсоо”) гэсэн бичигтэй цамц өмссөн байжээ.

Энэхүү жагсаал Кубын хувьсгалын удирдагч, тус улсын тэргүүн хатагтай асан Вилма Эспиний мэндэлсний 96 жилийн ойтой давхцаж байна. Тэрээр Рауль Кастрогийн эхнэр, Фидель Кастрогийн бэр эгч байсан юм.

Кубын коммунист засгийн газрын өндөр албан тушаалтнууд, тэр дундаа Шадар сайд Инес Мария Чапман болон Гадаад хэргийн дэд сайд Хосефина Видаль нар жагсаалыг удирдсан байна. Тэд АНУ-ын Кубын эсрэг явуулж буй бодлогыг хамтын шийтгэл гэж буруушаасан юм. “Энэ дарамт шахалтын бодлого зогсох ёстой. Кубын ард түмэн үүнийг хүртэх ёсгүй. Энэ бол нэг улсад хэзээ ч тулгаж байгаагүй хамгийн өргөн хүрээтэй, бүхнийг хамарсан, хамгийн удаан үргэлжилсэн албадлагын арга хэмжээ” гэж Видаль Associated Press агентлагт ярьжээ.

Кубын Засгийн газар АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трампын хэрэгжүүлж буй бодлогыг эсэргүүцэх зорилгоор сүүлийн долоо хоногуудад жагсаал зохион байгуулж буй. Өнгөрсөн Пүрэв гарагт Кубын Ерөнхийлөгч Мигель Диас-Канель АНУ-ын Элчин сайдын яамны гадаа дугуй болон цахилгаан тээврийн хэрэгсэлтэй жагсагчидтай нэгдэж, АНУ-аас үүдэлтэй түлшний хомсдолыг буруушаасан байна.

Нэгдүгээр сараас эхлэн Трампын засаг захиргаа Кубын гадаад газрын тосны импортыг тасалдуулахыг оролдож байгаа нь тус улсын засгийн газрыг тогтворгүй болгох зорилготой гэж үзэж байна.

Эхлээд, нэгдүгээр сарын 11-нд Трамп Куба улсыг бүс нутгийн ойрын холбоотон Венесуэлаас мөнгө болон газрын тос авахаа болино гэж мэдэгдсэн. Энэ нь АНУ-ын довтолгооны дараа тус улсын ерөнхийлөгч Николас Мадурог баривчилж хорьсонтой холбоотой байв.

Дараа нь нэгдүгээр сарын 29-нд Трамп Кубад газрын тос нийлүүлэх оролдлого хийсэн аливаа гадаад улсад татвар ногдуулах тухай захирамж гаргасан.

Үүний дараа Кубын гадаад газрын тосны нийлүүлэлт үндсэндээ тасалдсан байна. Зөвхөн сүүлийн хэдэн долоо хоногт л хориг бага зэрэг сулран, гуравдугаар сарын 30-нд Оросын нефтийн танкер Гаванагийн боомтод хүрэлцэн ирэхийг зөвшөөрсөн байна.

Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн мэдээлснээр 2023 оны байдлаар Кубын эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 58 хувь нь газрын тосноос, 23.6 хувь нь байгалийн хийгээс бүрддэг аж.

Куба улс дотооддоо тодорхой хэмжээний нефть олборлодог ч нийт хэрэгцээнийхээ ихэнхийг гаднаас авдаг. Тус улс газрын тосныхоо ердөө 40.6 хувийг өөрөө үйлдвэрлэж, 59.4 хувийг импортоор хангадаг гэж тооцоолжээ.

Гадаад нийлүүлэлт тасалдсанаар сүүлийн нэг сарын хугацаанд Куба даяар хоёр удаа цахилгаан тасарсан байна. Энэ үеэр эмнэлэг зэрэг амин чухал байгууламжууд цахилгаангүй болж, ноцтой үр дагавар дагуулсан юм.

ОХУ АНУ-ын хоригийг үл харгалзан Куба руу хоёр дахь нефтийн танкер илгээхээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгдсэн байна. Гэсэн ч Трамп Кубын засгийн газарт дарамт шахалтаа үргэлжлүүлсээр байгаа бөгөөд Венесуэлийн засгийн газрын өөрчлөлтийг жишээ болгон дурдаж, Кубад мөн ийм өөрчлөлт хийхийг зорьж байгаагаа илэрхийлжээ.

Мадурог баривчилснаас хойш Венесуэлийг түр ерөнхийлөгч Делси Родригес удирдаж байгаа бөгөөд тэрээр АНУ-ын шаардлагуудтай нийцэж ажиллаж байна.

Хоёрдугаар сарын 28-наас хойш АНУ Ирантай дайтаж байгаа ч Трамп Кубыг “дараагийн зорилт” хэмээн удаа дараа анхааруулсан. Гуравдугаар сард тэрээр энэ байр сууриа хэд хэдэн удаа давтан илэрхийлсэн байна.

“Би Кубыг чөлөөлөх эсвэл эзлэх хүндэтгэл надад оногдоно гэж бодож байна. Үнэнийг хэлэхэд би хүссэн бүхнээ хийж чадна. Тэд одоогоор маш сул дорой улс” гэж Трамп гуравдугаар сарын 16-нд Цагаан ордноос сэтгүүлчдэд мэдэгджээ.

Трампын “дарамт”-ын бодлого 2017-2021 оны анхны бүрэн эрхийн хугацаанд эхэлсэн гэгддэг. Энэ хугацаанд Кубын эсрэг хориг арга хэмжээг чангатгасан бодлого ч багтдаг.

1960-аад оноос хойш хүйтэн дайны үеийн хурцадмал байдлын улмаас Куба АНУ-ын  худалдааны хоригт өртсөөр ирсэн.

Сүүлийн долоо хоногуудад АНУ болон Куба газрын тосны хоригийг цуцлах талаар хэлэлцээ хийж байгаа бөгөөд Видаль жагсаалын үеэр энэ талаар тайлбар өгсөн байна.

“Бид эхний шатандаа явж байна. Одоогоор хоёр улсын хооронд хэлэлцээ эхлээгүй байна” гэж тэр AFP агентлагт ярьжээ. Мөн “Куба улс үргэлж сөргөлдөөнөөс илүү яриа хэлэлцээг дэмжиж ирсэн” гэж нэмж хэлсэн байна.

Видаль өмнө нь 2015 онд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обамагийн үед хоёр улсын харилцаа түр сайжрахад хүргэсэн хэлэлцээг ахалж байсан. Тэрээр одоогийн нөхцөл байдлыг тухайн үеийнхтэй харьцуулан тайлбарласан байна. “Тэр үед бид ялгаатай талуудтай ч тэдгээрийг харилцааны төвд тавихгүй байхыг зорьж байсан” гэж тэр хэлжээ.

Мягмар гарагийн жагсаал нь АНУ-ын Конгрессын дэвшилтэт үзэлтэй гишүүд болох Прамила Жаяпал болон Жонатан Жэксон нар Кубад айлчилж, Ерөнхийлөгч Диас-Канельтэй уулзсаны дараах өдөр болсон байна.

АНУ-ын төлөөлөгчдийг хүлээн авах үеэр Диас-Канель хоригийн улмаас учирч буй хохирлыг буруушааж, АНУ-аас “илүү хатуу арга хэмжээ авна хэмээн заналхийлж буй”-г  шүүмжилсэн мэдэгдэл гаргажээ.

Харин Жаяпал, Жэксон нар хамтарсан мэдэгдэл гаргаж, Трампаас хоригийг зогсоохыг уриалсан байна. Тэд эрчим хүчний хомсдол нь хүнсний бүтээгдэхүүн муудах, усны насос ажиллахгүй болох, өвчтөнүүд эмчилгээ авч чадахгүйд хүргэж байгааг онцолжээ.

Тэд “Америкчуудын дийлэнх олонх нь ийм харгис, хүнлэг бус үйлдлийг бидний нэрийн өмнөөс үргэлжлүүлэхийг хүсэхгүй гэдэгт бид итгэж байна” хэмээн бичжээ.