Шинэ бүтэц зохион байгуулалтаар ТӨХХК болж өөрчлөгдсөн Иргэний нисэхийн үндэсний төв салбарынхаа хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан, өндөр ур чадвартай ажилтнуудаа урамшуулах “Нисэхийн алдар” медальтай болсон билээ.

Тэгвэл шинэ оны босгон дээр нэр бүхий гурван ажилтан “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын тушаалаар энэхүү медалиар энгэрээ мялааж, “Нисэхийн алдар”-ын салхийг хагаллаа.

“Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Аэродромын үйл ажиллагаа хариуцсан менежер Дашзэвэгийн Цогнямд энэхүү медалийн анхныхыг, №1 гэрчилгээний хамт гардуулан өгч баяр хүргэлээ.

Мөн “Нисэхийн алдар” медалиар Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын технологич мэргэжилтэн Самдангийн Отгонбаяр, Нисэхийн аюулгүй байдал, хамгаалалтын албаны менежер Октябрийн Ууганбаатар нарыг шагнасныг “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн удирдлагууд гардуулан өглөө.

Компаний хөгжилд онцгой хувь нэмэр оруулсан, салбартаа 12-оос дээш жил эрдэм мэдлэг, хүч хөдөлмөрөө дайчлан идэвх зүтгэл, үр бүтээлтэй ажиллаж, гаргасан амжилт бүтээл нь салбартаа үнэлэгдсэн, өндөр ур чадвартай ажилтанд “Нисэхийн алдар” медалийг олгож байх юм.

Шинэ оны босгон дээр “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн ажилтнууд төр, засаг, байгууллагын шагналаар шагнуулж, хөдөлмөрөө үнэлүүлснийг “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн удирдлагууд гардуулан өгч баяр хүргэлээ.

Тулгар төрийн 2234 жил, Их Монгол Улсын 819 жил, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 114 жил, Ардын хувьсгалын 104 жилийн ойг тус тус тохиолдуулан зам, тээврийн салбарт олон жил үр бүтээлтэй ажилласан, "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын Аврах гал унтраах хэсгийн дарга Халзангийн Болд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2025 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн 187 дугаар зарлигаар “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор энгэрээ мялаалаа.

Мөн Ерөнхийлөгчийн зарлигаар "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын Нислэг үйлдвэрлэлийн хэлтсийн шуурхай удирдлагын ерөнхий зохицуулагч Даваацэрэнгийн Аврах, гал унтраах хэсгийн ахлах мэргэжилтэн Санжаадоржийн Банзрагч, Дулаан сантехник, агааржуулалтын хэсгийн бохирын слесарь Дангаасүрэнгийн Гантулга, Дорлигийн Булганаа, Терминал үйлчилгээний хэсгийн Терминал үйлчилгээний хэсгийн жижүүр Мягмаржавын Баярмаа, Саранхүүгийн Батхуяг, Захиргаа, санхүүгийн хэлтсийн  хуулийн мэргэжилтэн Лхагвасүрэнгийн Болдбаяр нар “Хөдөлмөрийн хүндэт медаль”-иар шагнууллаа.

Түүнчлэн "Иргэний агаарын тээврийн тэргүүний ажилтан” хүндэт тэмдгээр "Жаргалант" сэргээн засах амралтын тогооч Цэрэндамбын Өгөөмөр, Нисэхийн спорт сургалтын цогцолборын биеийн тамирын арга зүйч, ахлах мэргэжилтэн Эрдэнэдалайн Тэмүүлэн, "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын терминал үйлчилгээний хэсгийн цэвэрлэгээ үйлчилгээний ажилтан Намсрайн Дашнамжил, Зам, тээврийн яамны "Хүндэт жуух бичиг”-ээр Нислэгийн хөдөлгөөний үйлчилгээний албаны Бүсийн удирдлагын үйлчилгээний хэсгийн ахлах нислэгийн хөдөлгөөний удирдагч Ганболдын Нямбат, Нисэхийн сургалтын төвийн ахлах багшлах мэргэжилтэн Дорлигсүрэнгийн Анарзул нарын 12 хүн, ИНЕГ-ын “Хүндэт ажилтан" тэмдгээр Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний албаны  шуурхай мэдээллийн хяналтын мэргэжилтэн Жамсрангийн Оюунгэрэл, Нисэхийн холбоо, навигаци, ажиглалтын албаны навигацийн хэсгийн ахлагч инженер Дамирангийн Отгонхүү, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн хэлтсийн эрүүл мэндийн мэргэжилтэн Юүлэн Одгэрэл нарын 14 хүн, "Жуух бичиг”-ээр Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Орон нутгийн аэродром, нисэх буудлын технологи үйл ажиллагаа хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Батцагааны Шаравжамц, Захиргаа, санхүү удирдлагын газрын хүний нөөцийн мэргэжилтэн Хүрэлчулууны Долгорсүрэн, Бодлого төлөвлөлтийн газрын Гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны хэлтсийн дарга Ариунбуянгийн Билгүүн нарын 12 хүн шагнуулж, Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Оношилгоо, хэмжил зүйн лабораторийн шалгалт тохируулгын ахлах инженер Осоржавын Тэсээ, Жаргалант сэргээн засах амралтын үйлчилгээний ажилтан Уранчимэгийн Алтанчимэг нарын 10 хүн ИНЕГ-ын Хүндэт дэвтэрт бичүүлэх дурсгалын гэрчилгээ гардлаа.  

"Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн “Хүндэт өргөмжлөл”-өөр Бодлого төлөвлөлтийн газрын Нисэхийн музейн эрхлэгч Пүрэвжавын Наранчимэг, Захиалагчийн хяналт хэрэгжүүлэх хэлтсийн ахлах инженер Бямбын Оюунчимэг, Захиргаа, санхүү удирдлагын газрын олон нийттэй харилцах асуудал хариуцсан мэргэжилтэн Наянбуугийн Өлзийжаргал нарын 15 хүн шагнуулсан байна.

“Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК 2025 оны ажлаа дүгнэж, баярын хурлаа хийлээ.

 “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх хурлын эхэнд хэлсэн үгэндээ 2025 онд Монгол Улсын иргэний нисэхийн салбарын хамт олон олз омог ихтэй, ирээдүйн хөгжлийн олон олон гарц, үүдийг нээсэн жил байсныг цохон тэмдэглээд юуны өмнө Монгол Улсад нисэх хүчин үүсэж хөгжсөн түүхт 100 жилийн ойгоо нэр төртэйгээр тэмдэглэн өнгөрүүлж, салбарынхаа түүхэн хөгжлийг нэгэн зуунаар нэгтгэн дүгнэж, дараагийн зуунд шилжин орсон түүхэн оныг үдэн өнгөрүүлж буйг онцоллоо.

Салбарын хамт олны түүхэн цаг үед бүтээсэн амжилтыг үнэлж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийг “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор шагнасан, Олон улс, орон нутгийн нисэх буудлуудын хүчин чадлыг өртгөтгөх, ашиглалтыг сайжруулах чиглэлээр “Буянт-Ухаа” олон улсын нисэх буудлын хүндэт зочны танхим, дээвэр, гадна фасад, автомашины зогсоол, замуудад их засварын ажлыг  хийж гүйцэтгэж, Гурвансайхан нисэх буудлын аэродромын хөөрч буух хучилттай зурвас, явгалах замыг шинэчилж, “Өндөрхаан” нисэх буудлын шинэ барилга байгууламжийг ашиглалтад оруулснаар орон нутгийн иргэд, жуулчдад иргэний агаарын тээврийн үйлчилгээг шат ахиулан ойртуулж, орон нутаг төдийгүй улс орны хэмжээнд нийгэм, эдийн засгийн үзүүлэлтийг нэмэгдүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлсэн.

Цамхаг болон ойртолтын нислэгийн хөдөлгөөний удирдлагын дадлагажуурын ажлын байрны техник болон программ хангамжийн иж бүрэн шинэчлэлтийг хийж, үйлдвэрлэл, сургалтын үйл ажиллагаанд ашиглаж эхэлснээр нислэгийн удирдагчдын давтан сургалт, онцгой нөхцөл байдлын бэлэн байдлын бэлтгэл, ажлын байрны дадлагын өмнөх сургалтад өргөн хүрээтэйгээр ашиглагдах боломжийг бүрдүүлсэн, Хөвсгөл аймгийн Мөрөн нисэх буудал, Дорноговь аймгийн Сайхандулаан дахь нисэхийн байгууламжид автомат хамааралтай ажиглалтын ADS-B станцуудыг шинээр суурилуулан ажиглалтын үйлчилгээний хамрах хүрээг нэмэгдүүлж, үйлчилгээний найдваржилтийг сайжруулсан, Монгол Улсаас Япон Улсаар дамжин Америкийн Нэгдсэн Улс руу нислэг үйлдэхтэй холбогдуулан “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК болон “Юнайтэд Эйрлайнс” ХХК хооронд “Зорчигчийн аюулгүй байдлын үйлчилгээ үзүүлэх гэрээ”-г үзэглэсний дагуу United Airlines агаарын тээвэрлэгч нийт 61 удаагийн нислэг үйлдэж, нийт 6476 зорчигчид аюулгүйн үзлэг хийж, аюулгүйн хамгаалалтын үйлчилгээ үзүүлсэн, Буянт-Ухаа” ОУНБ-д буух гадаадын агаарын тээвэрлэгчдийн агаарын хөлөгт талбайн үйлчилгээг бие даан үзүүлж, өнгөрч буй онд Туркменстан, Узбекистан, Казакстан улсын тусгай нислэг, ОХУ-ын Стрижи багийн онгоцнуудад газрын үйлчилгээг цогцоор нь үзүүлсэн, “Монгол–Солонгос 2 улсын иргэний агаарын тээврийн харилцааг өргөжүүлэн хөгжүүлэх, аялал жуулчлал, эдийн засаг, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх, бүс нутгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлэх, орон нутгийн иргэдийн зорчих хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлэх үүднээс Хөвсгөл аймаг дахь “Мөрөн” олон улсын нисэх буудалд "Чонжү-Мөрөн" чиглэлийн олон улсын анхны нислэг үйлдэх ажлыг амжилттай зохион байгуулсан, гадаад харилцаа, хамтын ажиллагаа өргөжүүлэх чиглэлээр Францын Төрийн хөрөнгө оруулалтын банк, Үндэсний иргэний нисэхийн их сургууль, дэлхийн хэмжээний технологийн шийдэл нийлүүлэгч Thales Group зэрэг байгууллагуудтай хамтран ажиллах Санамж бичигт гарын үсэг зурсан, БНСУ-ын Газрын тосны чанар хангамжийн газартай “Техникийн хамтын ажиллагааны тухай” харилцан ойлголцлын санамж бичиг, Тайландын хаант улсын Аэронотикал Радио Тайланд ХХК хооронд хамтын ажиллагааны санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Олон улсын агаарын тээвэрлэгчдийн холбоо болон Иргэний нисэхийн ерөнхий газартай хамтран сургалт, техникийн хэлэлцүүлгийг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулсан, Нисэхийн сургалтын төв ICAO-ийн багшлах эрхтэй сургалтыг өөрсдийн гэрчилгээжсэн үндсэн багштайгаар дотооддоо амжилттай зохион байгуулсан, Иргэний нисэхийн салбарын хүний нөөцийн хөгжлийг олон улсын стандарт шаардлагад нийцүүлэн тасралтгүй хөгжүүлэх, давтан сургах замаар нисэхийн аюулгүй ажиллагааг сахин хамгаалах чиг үүрэгтэй Нисэхийн сургалтын төв олон жилийн нөр их хөдөлмөрөөрөө 2025 онд “Алтан” ангиллын гишүүнчлэлтэй болсон гээд олон ажил хийж, хэрэгжүүлснийг тэрбээр онцлон дурдлаа.

“ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх энэ бүх ажлыг хийж хэрэгжүүлэн, нисэхийн аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдлыг дээд зэргээр хангаж, иргэдийн ая тух, эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн үйлчилгээ үзүүлэхийн төлөө хүчин зүтгэсэн хамт олондоо талархал илэрхийлээд угтан золгож буй 2026 ондоо хүрсэн амжилтаа улам бататгаж, шинэ шинэ ахиц дэвшлийг хамтдаа хийн, ажил хөдөлмөр, амжилт бүтээлээр дүүрэн байхын ерөөл өргөлөө.

"Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзориг: Хяналтгүй агаарын зай дахь ил харааны нислэгийг "Журам"-аар бус "Зураг"-аар зохицуулна. "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзоригоор ахлуулсан ажлын хэсэг "Ил харааны нислэгийн газрын зураг"-ийн төслийг танилцууллаа. Тус танилцуулга уулзалтад ажлын хэсгийн гишүүдээс гадна "ИНҮТ" ТӨХХК-ийн АНҮГ, НБҮГ-ын удирдлагууд болон үйлдвэрлэлийн албадын төлөөлөл, "Монголиан Эйрвэйс" ХХК, "Геосан" ХХК, "Оранж Эйр" ХХК, "Монголын нисэхийн академи" ХХК, "Скай Жет" ХХК, Монголын уулын шүхрийн холбооны удирдлага, нисгэгч нар оролцлоо.

Уулзалтад оролцсон нисгэгч нарын төлөөллөөс Ил харааны нислэгийн газрын зураг боловсруулагдаж байгаа нь цаг үеийн бодит хэрэгцээ шаардлагад нийцэж, Өргөн уудам Монгол оронд нислэг үйлдэхэд шинэ залуу нисгэгч, нисэхийн сургуулийн сонсогч нарт төдийгүй, туршлагатай нисгэгч нарт ч зайлшгүй байх ёстой, алслагдсан сум, сууринруу нисэхэд цаг агаарын сайн нөхцөлд ч, замын агаар гэнэт муудах үед ч газарзүйн байршил тогтооход туслах чухал бичиг баримт гэдгийг онцолсон юм.

Монгол Улсад бага оврын агаарын хөлгийн парк, нислэгийн тоо, давтамж жилээс жилд нэмэгдэж байгаа өнөө үед хяналттай болон хяналтгүй агаарын зайд нислэг үйлдэх ил харааны нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах нислэгийн үндсэн баримт бичиг нь "Ил харааны нислэгийн газрын зураг" юм. Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-ын стандарт шаардлагын дагуу АНУ-ын Холбооны нисэхийн захиргаа (FAA), (Transport Canada) Канадын ил харааны нислэгийн зураг, Бүгд найрамдах Чех улсын ил харааны нислэгийн зураг зэргийг жишиг болгон Монгол орны газарзүй, байгалын онцлог, геодезийн мэдээ мэдээллүүд, байгалын болон байгалын бус саадын мэдээллүүдийг холбогдох мэргэжлийн байгууллагуудаас нэгтгэж боловсруулсан байна.

"Ил харааны нислэгийн зураг"-ийн төсөлд нийт 200 орчим түр зурвасаас гадна төрийн болон хувийн хэвшлийн нисдэг тэрэгний зогсоолын мэдээллүүд багтах юм. Мөн түүнчлэн Агаарын спорт, уулын шүхэр буюу параглайдинг, дрон, цэргийн сургуулилтын идэвхитэй бүсүүдээс гадна хориотой бүсүүдийн мэдээллийг оруулж өгснөөр ил харааны нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах, нисгэгч, нислэгийн удирдагч, нисэхийн мэдээллийн ажилтнууд, бага оврын агаарын хөлгийн болон дрон операторууд, агаарын спортынхонд ил харааны нислэгийн бодит мэдээллийг өгөх юм. Уулзалтын үр дүнд нисгэгчдийн саналыг төсөлд тусган, холбогдох байгууллагаар батлуулж хэрэглээнд нэвтрүүлэхээр шийдвэрлэлээ.

Төслийн танилцуулгыг "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний албаны дарга Д.Үлэмж, Нислэгийн урсгал төлөвлөлтийн албаны дарга Т.Батбаяр нар хийлээ.

“Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн үйлдвэрлэл үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзориг болон Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын дарга Д.Баяртогтох, менежер, ахлах мэргэжилтэн нар 2025 оны 12 сарын 11-ны өдөр тус газрын харьяа Нислэгийн хөдөлгөөний үйлчилгээний алба (ИНД-172), Нисэхийн холбоо навигаци ажиглалтын алба (ИНД-171), Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний алба (ИНД-175), Нислэгийн журам боловсруулалт шалгалтын нислэгийн алба (ИНД-173), Нислэгийн урсгал төлөвлөлтийн албадын 2025 оны ажлын гүйцэтгэл, тайлангийн нэгдсэн хуралдааныг амжилттай зохион байгууллаа.

Тус тайлангийн хурлаар агаарын навигацийн үйлчилгээний тоног төхөөрөмжийн насжилттай холбоотой техник, технологийн шинэчлэлт болон агаарын навигацийн үйлчилгээний чиглэлээрх хүний нөөцийн бэлтгэл, сургалтын асуудлуудыг нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах түвшинд анхаарал хандуулах, шийдвэрлүүлэхийг онцлон тэмдэглэлээ, Мөн Монгол Улсын агаарын зайд нислэг үйлдэх агаарын хөлгийн тоо 2024 онтой харьцуулахад 19 хувийн өсөлттэй байгаа нь агаарын навигацийн үйлчилгээнд гарч буй томоохон амжилт, өсөлт хэдий ч цаашид нислэгийн эрчимжилт, өсөлтөд агаарын навигацийн үйлчилгээний чанар, хүртээмж, аюулгүй, үр ашигтай, тасралтгүй байдлыг бэхжүүлэхэд онцгой анхаарал хандуулах шаардлага үүсэж байна.

Хуралдааны төгсгөлд агаарын навигацийн үйлчилгээний чиглэлээр 2026 онд үйлдвэрлэл, технологи үйл ажиллагааны бэлэн байдлыг хангах, бэхжүүлэх, нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлүүдэд хийж хэрэгжүүлэх шаардлагатай томоохон ажлуудын талаар санал солилцож, гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөний төсөлд тусган хэрэгжүүлэхийг зөвлөмж болголоо.

Энэ оны нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн “Иргэний нисэхийн тухай” хуулийн шинэчилсэн найруулгын хүрээнд “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” төрийн өмчит хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани болон үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Тэгвэл өнөөдөр буюу 2025 оны 12 дугаар сарын 04-ний өдөр тус компанийн 2026-2030 оны стратеги төлөвлөгөөг бэлтгэн, хэлэлцэж эхэллээ. Тус төлөвлөгөөг баталж, хэрэгжүүлж эхэлсэнээр компанийн ирээдүйн зорилго, хөгжлийн чиг хандлага, тогтвортой өсөлтийг хангахад чиглэсэн чухал баримт бичиг болж байгаа юм. Дунд хугацааны стратеги төлөвлөгөө нь үйл ажиллагааны үр ашгийг дээшлүүлэх, дэд бүтцийг сайжруулах, байгаль орчинд ээлтэй шийдэл нэвтрүүлэх, хамт олны ур чадварыг хөгжүүлэх зэрэг тэргүүлэх чиглэлүүдийг тусгаснаараа онцлогтой.

-Хүн төрөлхтний хувьд шашин гэдэг бол мөнхийн зүйл юм. Зарим шашин зургаа, долоон мянга эсвэл гурав, дөрвөн мянган жилийн түүхтэй байдаг. Харин хүн төрөлхтний дээд үеэс шүтэж ирсэн дөрөв, тавхан л шашин бий. Гэтэл энэ хэдхэн шашны ерөнхий нэр, малгайн дор дэлхийн хэмжээнд 4000 гаруй урсгал байдаг. Үүн дотор хэрэгтэй, эсвэл хортой, аюултай, гаж урсгалууд багтдаг.

Ямар ч шашин, шашны урсгал эцсийн дүндээ хүний оюун санаа, сэтгэл зүй, итгэх итгэлд л нөлөөлж байдаг шүү дээ. Харин ямар үед шашны хортой, гаж урсгал хүнд хамгийн хүчтэй нөлөөлдөг вэ. Бид ярьдаг шүү дээ. Яагаад энэ хүн ийм болтлоо шашны гаж урсгалд автсан юм бол. Юунаас болов гээд л бид бүгд гэр бүл, найз нөхдийнхөө хүрээнд ярьдаг.

Би бол хэзээ ч ийм урсгалд автахгүй гэх мэтчилэн ийм яриа өрнөдөг. Гэхдээ манай улс нийтээрээ ямар ч шүүлтүүргүйгээр шашинд хэт автаж байна. Сүүлийн арав, хорин жилд монгол эрэгтэйчүүдийн боловсролын түвшин хэт доройтсон. Энэ нь тухайн хүмүүсийн ухамсрын түвшин доройтож, сайн мууг ялгах чадамжгүй болсон гэсэн үг. Худал, үнэн цуурхал, шашны хортой урсгал, гаж нөлөөнд шууд автаж байна. Одоо шашны гаж урсгалд автсан хүмүүсийн ихэнх нь ганцаардсан, амьдралд итгэх итгэл алдарсан, эсвэл боловсролыг түвшин тун доогуур байдаг. Аав намайг ашиглаач гээд орилж байгаа эмэгтэйчүүдийн бичлэг явдаг шүү дээ. Хүмүүс бол үүнийг хараад инээдэг, дооглодог. Гэхдээ энэ нь мөн чанартаа аврал, итгэл, хайр хайсан хүний шинж юм.

– Анх манай улсад шашны гаж урсгал нэвтэрч байхдаа тодорхой эрхэлсэн ажилгүй, хамаатан садан багатай, хууч өвчтэй, орлогын эх үүсвэргүй хүмүүсийг олзолдог байсан юм. Чамд ажил хэрэггүй. Манай шашны ажлаас илүү чухал ажил гэж байхгүй. Чи бол сонгогдсон хүн гээд л дунд эргэм насныхны тархийг угаадаг байсан шүү дээ. Харин өвчин зовлонтой хүний өвчнөөр далимдуулж тархи угаалт их хийсэн. Бурхан чамд тусална. Чиний өвчнийг тэдэн сарын дотор анагаана. Гол нь чи бурхны хэлсэн бүгдийг хийх ёстой гэж ухуулдаг байсан. Ер нь үнэгүй, хоол, хувцас тараах зарчмаар үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн шүү дээ. Одоо хараад байхад энэ цикль эргэчихсэн юм шиг санагддаг. Орчин үед илүү орлоготой, санхүүгийн эх үүсвэртэй хүмүүсээс өргөл барьц гэх нэрээр мөнгө угаах асуудал их гарч байна. Тухайн шашны гаж урсгалын байгууллага илүү ашиг хонжоо тал руугаа шилжиж байна шүү дээ. Өмнө нь бол манай улсад хөл тавьж, хүмүүсийнх нь сэтгэл зүйг судлах үүднээс бараг шалгуургүйгээр илүү эмзэг бүлгийнхнийг элсүүлдэг байсан. Гэтэл энэ нь эргээд хүмүүсээсээ мөнгө авдаг болтлоо хөгжсөн байна гэхээр тактик нь ямар нарийн болсны илэрхийлэл мөн. Манай улс шашин шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөөг Үндсэн хуулиараа баталгаажуулсан ч хүнийг үхэлд хүргэсэн иймэрхүү гаж урсгалыг таслан зогсоож, холбогдох албан байгууллагууд нь шалгах хэрэгтэй.

-Тухайн хүн амьдралд болон өөртөө итгэл алдарсан үед аливаа гаж урсгал маш хүчтэй нөлөөлдөг. Хүн өөрөө өөртөө итгэнэ гэдэг бол өөрийн хүч, мэдлэг, мэдээлэлд тулгуурлаж амьдарна гэсэн үг. Хүн нэгдүгээрт, өөртөө хоёрдугаарт нийгэм, гэр бүл, хамт олон, ах дүү, хамаатан садандаа итгэх ёстой. Өнөөдөр, маргаашийн амьдралдаа ч итгэж байх ёстой. Гэтэл энэ итгэл нь үгүй болчихвол хүнийг хаашаа ч залж болдог. Яг ийм үед нь аливаа гаж урсгал олзолж аваад, залж, чиглүүлдэг. Хувь хүний амьдралыг бүр эзэгнэчихсэн. Үр хүүхэд, хань ижил, аав ээж, хамаатан садантай нь харилцаагүй болгодог. Нийгмээс тусгаарладаг. Хүний эрх, биологийн хэрэгцээг нь хааж боодог. Бид шашны гаж урсгал гэж яриад байгаа ч энэ бол үнэндээ гэмт хэрэг шүү дээ. Үүний хор уршгаас болж саяхан нэг эмэгтэй нас барсан. Хүүхдүүд нь зориг гаргаад мэдэгдэл хийсэн шүү дээ. Төрүүлсэн үр хүүхдээ анхаарахаа больж, ажил хөдөлмөр хийдэггүй, зөвхөн тухайн сүмийнхээ ажлыг л хийдэг болсон гээд ярьж байсан. Өнөөдөр Монголд олон айл яг ийм байдалтай байгаа. Ил гарсан нь энэ болохоос биш. Уг нь шашны гол зорилго бол хүний сайн сайхны төлөө л байдаг биз дээ.

-Энэ бол хоёрдугаар шалтгаан. Тухайн хүний амьдарч буй нийгэм нь хөл толгойгоо олохгүй, эмх замбараагүй байгаа цагт хувь хүн өөрийн амьдарч буй нийгэмдээ итгэл алдардаг. Өнөөдөр Монголд цөөнх нь баяжиж, талаас илүү хувь илүү ядуу байна. 30 хувь нь дэндүү ядуу. Энэ бүх эмзэг, амьдралын баталгаагүй нөхцөл байдал нийлээд аливаа хүнийг өөртөө, амьдралд, нийгэмдээ итгэх ямар ч итгэлгүй болгодог. Тэгээд л ид шид, бурхан, тэнгэр эцэг гээд явчихдаг юм. Үнэхээр энэ сүмд яваад байвал бүхий л ажил нь бүтчих юм шиг санагддаг. Эсвэл бурхан өөрийг нь хараад ч байгаа юм шиг. Ийм нөхцөл байдалтай байдаг. Хамгийн гол нь тухайн хүнийг ийм байдалд хүртэл тархийг нь угааж байна шүү дээ. Энэ л гол асуудал.

-Үнэн. Хөгшин хүмүүс илүү итгэмтгий байдаг гэдэг бол үнэн. Яагаад гэвэл ихэвчлэн хань ижлээ алдаад, ганцаараа үлдсэн настнууд л байдаг. Гурав, дөрвөн хүүхэдтэй ч хүүхдүүд нь бүгд тусдаа гарчихсан, эсвэл гадаадад амьдардаг байх жишээтэй. Яг ийм байдлаар ганцаараа үлдсэн хөгшин настай эмээ, өвөө нар манай сүмд орооч гээд явж байдаг шүү дээ. Ихэвчлэн эмээ нар өөртөө болон орчиндоо ямар ч итгэлгүй болчихсон байдаг учраас гаж нөлөөнд маш амархан автдаг. Нөлөөлж байгаа урсгал нь ямарч байж болно. Хүмүүсийг амиа хорлоход уриалдаг урсгал байна. Бүгд нэгэн зэрэг үхэх нь зүйтэй, дэлхийн амьдрал юу ч биш, хэрэв манай шашинд итгэвэл чи мөнх насална. Эх орон гэж хүнд байдаггүй юм. Энэ улс юу өгч байгаа юм. Харин бурхан чамд мөнх нас хайрлана гэх мэтчилэн ухуулдаг. Хүний оюун санаанд багтамгүй олон гаж урсгал бий.

-Бид шашны хэрэгтэй, ашигтай талыг ярьдаг шигээ гаж урсгал гэж юу байдаг юм. Хор уршиг нь ямар байдаг вэ гэдгийг олон нийтэд нээлттэй мэдээлдэг байх хэрэгтэй. Манай ихэнх телевиз, мэдээллийн сайтууд шашны хортой, аюултай талыг нь бараг ярьдаггүй, мэдээлдэг ч үгүй. Гол төлөв магтсан талаас нь ярьдаг. Шашны хортой, аюултай гаж талыг ярихаас ер нь жийрхдэг. Хүмүүсийн сүсэг бишрэлийн асуудал учраас нэг их харлуулахыг хүсдэггүй юм шиг санагддаг. Гэхдээ анхааруулга сэрэмжлүүлэг яваагүйн улмаас саяхан гэхэд нэг гэр бүлд ямар том гарз хохирол тохиосон байна вэ. Хөшигний цаана хэдэн мянган ийм гэр бүл бий. Тиймээс иймэрхүү гаж урсгалаас бид нийгмээрээ сэргийлэх цаг ирсэн. Өмнө нь үүнийг инээдэм, тоглоом, шоглоом мэтээр хүлээж авдаг байсан шүү дээ. Одоо бол үнэхээр инээдэм биш болсон шүү.

-Болно. Хүнийг амиа алдах хэмжээнд хүргэнэ гэдэг бол гэмт хэрэг шүү.