Дэлхий дахинд - Ховд аймаг

Дэлхийн хэвлийгээс мантийн чулуулгийн дээжийг авчээ

zulaa — Mon, 13 Apr 2026 14:36:09 +0800

Эрдэмтэд газрын хэвлийн судалгаанд томоохон эргэлт хийжээ. Тодруулбал, Атлантын далайн ёроолоос доош нэг км гаруй гүн өрөмдөж, хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн урт, цул мантийн чулуулгийн дээжийг авч чаджээ.

Уг судалгааг Атлантын далайн дундах нурууны ойролцоох Атлантисын бүсэд “JOIDES Resolution” судалгааны хөлөг онгоцноос хийжээ. Судлаачид далайн ёроолоос 1268 метрийн урттай газрын хэвлийн дээжийг гадаргуу дээр гарган авч чадсан нь дээд мантиас шууд авсан хамгийн гүний дээж болжээ.

Манти бол дэлхийн царцдас ба цөмийн хооронд байдаг халуун чулуулгийн давхарга бөгөөд манай гаргийн массын гуравны хоёр орчим хувийг, эзлэхүүний 80 гаруй хувийг эзэлдэг. Өмнө нь эрдэмтэд мантийн бүтцийг зөвхөн галт уулын дэлбэрэлтээр гарч ирсэн чулуулгийн хэлтэрхий эсвэл далайн гүн дэх ан цаваас олдсон дээжид тулгуурлан судалдаг байв. Өмнөх өрөмдлөгүүд ердөө 200 метрийн гүнд хүрч, маш бага мэдээлэл өгдөг байсан бол энэ удаагийн дээж нь манти нь гүн рүүгээ хэрхэн өөрчлөгддөг болохыг анх удаа “бүхэлд нь” харах боломж олголоо.

Уг дээж нь голчлон серпентинжсэн перидотит (дээд мантийн үндсэн чулуулаг) болон габбро агуулсан бүтэцтэй байна. Эдгээр чулуулаг нь өмнө нь далайн царцдас үүсэх үед зарим элементийнхээ ихээхэн хэсгийг аль хэдийн алдсан болохыг эрдэмтэд тогтоожээ. Энэ нь далайн доорх магмын хөдөлгөөн маш нарийн төвөгтэй байдлаар явагддагийг харуулж байна.

Эрдэмтдийн хийсэн хамгийн чухал нээлтүүдийн нэг бол мантийн чулуулаг нь далайн устай идэвхтэй харилцан үйлчлэлд ордог болохыг баталсан явдал юм. Тодруулбал, серпентинизаци хэмээн нэрлэдэг процессын явцад эрдсүүд өөрчлөгдөж, молекуляр устөрөгч ялгаруулдаг болохыг тогтоожээ. Энэхүү устөрөгч нь нарны гэрэл тусдаггүй далайн харанхуй гүнд бичил биетүүд оршин тогтнох гол эх үүсвэр болдог. Өрөмдлөг хийсэн газрын ойролцоо Lost City нэртэй гидротермал бүс байрладаг бөгөөд энд устөрөгч, метанаар баялаг дулаан шүлтлэг урсгалууд карбонат тогтоцуудаас гарч, харанхуй орчинд бичил биетнүүд оршин тогтнох нөхцөлийг бүрдүүлдэг.

Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар, ийм орчин нөхцөл нь эртний Дэлхий дээр амьдрал үүсэхэд нөлөөлсөн байж болохоос гадна Бархасбадь, Санчир гаргийн дагуулууд зэрэг огторгуйн бусад биетүүд дээр ч оршин байх боломжтой.

Энэхүү судалгааны талаарх өгүүлэл “Science” сэтгүүлд нийтлэгджээ.

Куба эмэгтэйчүүд АНУ-ын эрчим хүчний хоригийг эсэргүүцэн жагслаа

zulaa — Fri, 10 Apr 2026 15:23:49 +0800

Кубын Засгийн газар сүүлийн долоо хоногуудад АНУ-ыг газрын тос нэвтрүүлэхийг зөвшөөрүүлэх зорилгоор хэд хэдэн эсэргүүцлийн жагсаал зохион байгуулсан байна.

Кубын нийслэл Гавана хотод олон зуун эмэгтэйчүүд АНУ-аас тус улсад хэрэгжүүлж буй газрын тосны бодит хориг болон дарамтын бодлогыг эсэргүүцэн жагсжээ.

Жагсаалын үеэр барьсан самбар, уриануудад “Tumba el bloqueo” буюу “Хоригийг нураа” гэсэн бичиг байв. Олон жагсагч Кубын төрийн далбаа барьж, зарим нь #NoMasBloqueo (“Хоригийг зогсоо”) гэсэн бичигтэй цамц өмссөн байжээ.

Энэхүү жагсаал Кубын хувьсгалын удирдагч, тус улсын тэргүүн хатагтай асан Вилма Эспиний мэндэлсний 96 жилийн ойтой давхцаж байна. Тэрээр Рауль Кастрогийн эхнэр, Фидель Кастрогийн бэр эгч байсан юм.

Кубын коммунист засгийн газрын өндөр албан тушаалтнууд, тэр дундаа Шадар сайд Инес Мария Чапман болон Гадаад хэргийн дэд сайд Хосефина Видаль нар жагсаалыг удирдсан байна. Тэд АНУ-ын Кубын эсрэг явуулж буй бодлогыг хамтын шийтгэл гэж буруушаасан юм. “Энэ дарамт шахалтын бодлого зогсох ёстой. Кубын ард түмэн үүнийг хүртэх ёсгүй. Энэ бол нэг улсад хэзээ ч тулгаж байгаагүй хамгийн өргөн хүрээтэй, бүхнийг хамарсан, хамгийн удаан үргэлжилсэн албадлагын арга хэмжээ” гэж Видаль Associated Press агентлагт ярьжээ.

Кубын Засгийн газар АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трампын хэрэгжүүлж буй бодлогыг эсэргүүцэх зорилгоор сүүлийн долоо хоногуудад жагсаал зохион байгуулж буй. Өнгөрсөн Пүрэв гарагт Кубын Ерөнхийлөгч Мигель Диас-Канель АНУ-ын Элчин сайдын яамны гадаа дугуй болон цахилгаан тээврийн хэрэгсэлтэй жагсагчидтай нэгдэж, АНУ-аас үүдэлтэй түлшний хомсдолыг буруушаасан байна.

Нэгдүгээр сараас эхлэн Трампын засаг захиргаа Кубын гадаад газрын тосны импортыг тасалдуулахыг оролдож байгаа нь тус улсын засгийн газрыг тогтворгүй болгох зорилготой гэж үзэж байна.

Эхлээд, нэгдүгээр сарын 11-нд Трамп Куба улсыг бүс нутгийн ойрын холбоотон Венесуэлаас мөнгө болон газрын тос авахаа болино гэж мэдэгдсэн. Энэ нь АНУ-ын довтолгооны дараа тус улсын ерөнхийлөгч Николас Мадурог баривчилж хорьсонтой холбоотой байв.

Дараа нь нэгдүгээр сарын 29-нд Трамп Кубад газрын тос нийлүүлэх оролдлого хийсэн аливаа гадаад улсад татвар ногдуулах тухай захирамж гаргасан.

Үүний дараа Кубын гадаад газрын тосны нийлүүлэлт үндсэндээ тасалдсан байна. Зөвхөн сүүлийн хэдэн долоо хоногт л хориг бага зэрэг сулран, гуравдугаар сарын 30-нд Оросын нефтийн танкер Гаванагийн боомтод хүрэлцэн ирэхийг зөвшөөрсөн байна.

Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн мэдээлснээр 2023 оны байдлаар Кубын эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 58 хувь нь газрын тосноос, 23.6 хувь нь байгалийн хийгээс бүрддэг аж.

Куба улс дотооддоо тодорхой хэмжээний нефть олборлодог ч нийт хэрэгцээнийхээ ихэнхийг гаднаас авдаг. Тус улс газрын тосныхоо ердөө 40.6 хувийг өөрөө үйлдвэрлэж, 59.4 хувийг импортоор хангадаг гэж тооцоолжээ.

Гадаад нийлүүлэлт тасалдсанаар сүүлийн нэг сарын хугацаанд Куба даяар хоёр удаа цахилгаан тасарсан байна. Энэ үеэр эмнэлэг зэрэг амин чухал байгууламжууд цахилгаангүй болж, ноцтой үр дагавар дагуулсан юм.

ОХУ АНУ-ын хоригийг үл харгалзан Куба руу хоёр дахь нефтийн танкер илгээхээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгдсэн байна. Гэсэн ч Трамп Кубын засгийн газарт дарамт шахалтаа үргэлжлүүлсээр байгаа бөгөөд Венесуэлийн засгийн газрын өөрчлөлтийг жишээ болгон дурдаж, Кубад мөн ийм өөрчлөлт хийхийг зорьж байгаагаа илэрхийлжээ.

Мадурог баривчилснаас хойш Венесуэлийг түр ерөнхийлөгч Делси Родригес удирдаж байгаа бөгөөд тэрээр АНУ-ын шаардлагуудтай нийцэж ажиллаж байна.

Хоёрдугаар сарын 28-наас хойш АНУ Ирантай дайтаж байгаа ч Трамп Кубыг “дараагийн зорилт” хэмээн удаа дараа анхааруулсан. Гуравдугаар сард тэрээр энэ байр сууриа хэд хэдэн удаа давтан илэрхийлсэн байна.

“Би Кубыг чөлөөлөх эсвэл эзлэх хүндэтгэл надад оногдоно гэж бодож байна. Үнэнийг хэлэхэд би хүссэн бүхнээ хийж чадна. Тэд одоогоор маш сул дорой улс” гэж Трамп гуравдугаар сарын 16-нд Цагаан ордноос сэтгүүлчдэд мэдэгджээ.

Трампын “дарамт”-ын бодлого 2017-2021 оны анхны бүрэн эрхийн хугацаанд эхэлсэн гэгддэг. Энэ хугацаанд Кубын эсрэг хориг арга хэмжээг чангатгасан бодлого ч багтдаг.

1960-аад оноос хойш хүйтэн дайны үеийн хурцадмал байдлын улмаас Куба АНУ-ын худалдааны хоригт өртсөөр ирсэн.

Сүүлийн долоо хоногуудад АНУ болон Куба газрын тосны хоригийг цуцлах талаар хэлэлцээ хийж байгаа бөгөөд Видаль жагсаалын үеэр энэ талаар тайлбар өгсөн байна.

“Бид эхний шатандаа явж байна. Одоогоор хоёр улсын хооронд хэлэлцээ эхлээгүй байна” гэж тэр AFP агентлагт ярьжээ. Мөн “Куба улс үргэлж сөргөлдөөнөөс илүү яриа хэлэлцээг дэмжиж ирсэн” гэж нэмж хэлсэн байна.

Видаль өмнө нь 2015 онд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обамагийн үед хоёр улсын харилцаа түр сайжрахад хүргэсэн хэлэлцээг ахалж байсан. Тэрээр одоогийн нөхцөл байдлыг тухайн үеийнхтэй харьцуулан тайлбарласан байна. “Тэр үед бид ялгаатай талуудтай ч тэдгээрийг харилцааны төвд тавихгүй байхыг зорьж байсан” гэж тэр хэлжээ.

Мягмар гарагийн жагсаал нь АНУ-ын Конгрессын дэвшилтэт үзэлтэй гишүүд болох Прамила Жаяпал болон Жонатан Жэксон нар Кубад айлчилж, Ерөнхийлөгч Диас-Канельтэй уулзсаны дараах өдөр болсон байна.

АНУ-ын төлөөлөгчдийг хүлээн авах үеэр Диас-Канель хоригийн улмаас учирч буй хохирлыг буруушааж, АНУ-аас “илүү хатуу арга хэмжээ авна хэмээн заналхийлж буй”-г шүүмжилсэн мэдэгдэл гаргажээ.

Харин Жаяпал, Жэксон нар хамтарсан мэдэгдэл гаргаж, Трампаас хоригийг зогсоохыг уриалсан байна. Тэд эрчим хүчний хомсдол нь хүнсний бүтээгдэхүүн муудах, усны насос ажиллахгүй болох, өвчтөнүүд эмчилгээ авч чадахгүйд хүргэж байгааг онцолжээ.

Тэд “Америкчуудын дийлэнх олонх нь ийм харгис, хүнлэг бус үйлдлийг бидний нэрийн өмнөөс үргэлжлүүлэхийг хүсэхгүй гэдэгт бид итгэж байна” хэмээн бичжээ.

Ормузын хоолой хаагдсанаар дэлхийн газрын тосны зах зээлд доргилт өглөө

zulaa — Thu, 19 Mar 2026 10:32:12 +0800

Гуравдугаар сарын 12–13-ны өдрүүдэд Ойрхи Дорнод дахь нөхцөл байдал улам хурцдаж, АНУ, Израиль, Иран зэрэг улсын оролцсон цэргийн ажиллагаа, тээвэрлэлтийн саатал, дэлхийн зах зээлд нөлөөлөх үйл явдал зэрэгцэн өрнөв. Бүс нутгийн хурцадмал байдал зөвхөн цэргийн хүрээнд хязгаарлагдахгүй дэлхийн эдийн засаг, эрчим хүчний зах зээлд шууд нөлөөлж эхэлжээ.

Персийн булан болон Ормузын хоолой орчимд газрын тос тээвэрлэж байсан хэд хэдэн танкер халдлагад өртсөн нь дэлхийн зах зээлд нефтийн үнэ огцом өсөхөд хүргэлээ. Нэг баррель газрын тосны үнэ 100 ам.доллар давж, эрчим хүчний зах зээлд сүүлийн жилүүдийн томоохон савлагаа үүсэв. Ираны тал Ормузын хоолойг хаах бодлогоо үргэлжлүүлэхээ мэдэгдсэн нь нийлүүлэлтийн эрсдэл нэмэгдэж буйг харуулж байна. Энэхүү хоолой нь дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн тавны нэг орчим дамждаг стратегийн чухал гарц юм.

Цэргийн хувьд Израилийн тал Ираны цөмийн болон цэргийн байгууламж руу цохилт өгч, АНУ бүс нутгийн цэргийн хүчээ нэмэгдүүлж, агаарын болон далайн хамгаалалтаа чангатгав. Үүний хариуд Иран Америкийн цэргийн баазууд болон дэд бүтцийн байгууламж руу пуужин, дроны довтолгоо хийсэн бөгөөд бусад Персийн булангийн орнуудын боомт, шатахууны агуулах руу ч халдсан талаар мэдээлэл гарсан. Саудын Араб, Бахрейн зэрэг улс агаарын довтолгооны хамгаалалтаа нэмэгдүүлж, пуужин болон дроны халдлагыг таслан зогсоох ажиллагаа явуулсан байна.

Цэргийн үйл ажиллагаа газрын тосны нийлүүлэлтэд шууд нөлөөлж, олон улсын зах зээлд нийлүүлэлтийн тасалдал үүсэв. АНУ газрын тосны стратегийн нөөцөөс 172 сая баррель нефть гаргаж үнийн өсөлтийг сааруулах арга хэмжээ авч, Олон улсын эрчим хүчний агентлагтай зөвшилцөн 400 сая баррель газрын тос гаргах төлөвлөгөөг хэрэгжүүлж байна. Зах зээлд үүссэн эрсдэлийг тодорхой хэмжээгээр бууруулах энэ арга хэмжээ нь ирэх долоо хоногоос 120 хоногийн турш үргэлжлэх юм.

Газрын тосоос гадна Ормузын хоолой хаагдсанаар химийн бүтээгдэхүүн, хөдөө аж ахуйн бараа, бусад импорт-экспортын тээвэр саатаж, дэлхийн хангамжийн сүлжээнд нөлөөлж эхэлсэн. Танкерын хөдөлгөөн саатсан нь далайн тээврийн ачааллыг нэмэгдүүлж, хөлөг онгоцны түрээс, даатгалын үнийн өсөлтөд хүргэжээ.

Дэлхийн санхүүгийн зах зээлд мөн савлагаа үүсэж, эрчим хүч импортлогч олон улсын эдийн засагт дарамт нэмэгдэх эрсдэл бий болж болов. Нефтийн үнэ өссөн нь шатахууны үнийг дагуулан үйлдвэрлэл, тээвэр, логистикт нөлөөлөх магадлалтай гэж шинжээчид үзэж байна.

Үүнтэй холбоотойгоор АНУ цэргийн ажиллагааг үргэлжлүүлж, стратегийн нөөцөөс нефть гаргах бодлого барьж байна. Их Британи, Япон, Өмнөд Солонгос далайн тээвэрлэлтийн аюулгүй байдлыг чангатгаж, Европын холбоо дипломат арга хэмжээг эрчимжүүлж байна. Хятад, Энэтхэг зэрэг газрын тос их импортлогч орнууд хувийн нөөц, худалдан авалтын стратеги боловсруулж, дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд үүсэх тодорхойгүй байдлыг багасгах арга хэмжээ авч байна.

Ийнхүү гуравдугаар сарын дунд үеийн байдлаар Ойрхи Дорнод дахь мөргөлдөөн зөвхөн цэргийн хүрээнд бус дэлхийн эрчим хүч, эдийн засаг, тээвэр, санхүүгийн зах зээлд хүчтэй нөлөөлж буй томоохон геополитикийн хямрал үүсээд байгаа юм.

Арван мянган жилийн өмнө занданшуулсан шарилыг олжээ

zulaa — Mon, 02 Mar 2026 15:29:17 +0800

САППОРО, 2026 оны гуравдугаар сарын 2 /Kyodo/. Хятадын өмнөд нутаг болон Зүүн Өмнөд Азийн нутаг дэвсгэрээс олдсон занданшуулсан шарилуудыг галд зориуд утаж хатаасан байжээ.

Эдгээр шарилын зарим нь 10 мянга гаруй жилийн өмнөх үед хамаарах бөгөөд дэлхийн хамгийн эртнийх гэгддэг соёл иргэншлүүдэд занданшуулах уламжлал бий болохоос өмнө занданшуулсан болохыг саяхны нэгэн судалгаагаар тогтоосон байна.

Судлаачид Шинэ чулуун зэвсгийн үеэс өмнөх үед хамаарах 54 шарилыг шинжилжээ. Эдгээр шарил нь Хятад, Вьетнам, Индонез дахь 11 өөр газраас олдсон бөгөөд 3600-гаас 11 мянган жилийн настай болохыг тогтоосон нь олдворуудын зарим нь 7000 орчим жилийн өмнөх Чилийн хойд хэсгийн Чинчорро соёл, эртний Египетийн занданшуулах уламжлалаас өмнөх үед хамаарч байгааг харуулж байна. Эрдэмтэд рентген туяаны дифракц, Фурье хувиргалттай хэт улаан туяаны спектроскоп зэрэг технологуудыг судалгаандаа ашигласан байна. Ингэснээр дээрх шарилуудын 80 хувийг бага хэмээр урт хугацаанд хатааж занданшуулсан болохыг тогтоожээ.

Индонезын зүүн нутгийн Папуа мужийн уугуул иргэдийн дунд үүнтэй төстэй оршуулах зан үйлийг саяхныг хүртэл буюу 50 орчим жилийн өмнө үйлдэж байв. Тодруулбал, гэр бүлийн гишүүн нь нас барахад цогцсыг нь суугаа байдлаар нэгээс хоёр сарын турш гал дээр утаж хатаадаг байжээ.

Саппорогийн Анагаах ухааны их сургуулийн хүндэт профессор, уг судалгааны удирдагч Хирофуми Мацумурагийн ярьснаар, Зүүн Өмнөд Азийн бүс нутагт хийсэн малтлагаар галд утаж хатаасан, атийж суусан байдалтай араг яснууд олдсон байна. Саяхныг хүртэл Папуад хэрэглэгдэж байсан оршуулгын энэхүү арга нь Ази тивд дор хаяж 10 мянган жилийн турш байсан гэдгийг профессор онцоллоо. Түүнчлэн гавлын яснууд нь Папуагийн уугуул иргэдтэй ижил хөмсөгний яс товгор байжээ. Энэ нь Африкаас нүүдэллэн ирсэн анчдын омог бүлгүүд тус тивийн өргөн уудам нутагт тархан суурьшиж байсныг илтгэж байна.

Мөн Солонгосын хойгт "эвхрээд суусан" байдалтай шарилууд олдсон бол Вьетнамаас 14 мянга орчим жилийн өмнөх үед хамаарах хүний эгэмний ясны шатсан хэсэг олдсон болохыг судалгааны тайланд дурджээ.

Цогцсыг утаж хадгалах арга нь тус бүс нутгийн өндөр чийгшилтэй цаг уурын нөхцөл байдлаас шалтгаалан Ази даяар түгэн дэлгэрсэн байх магадлалтайг профессор Х.Мацумура тайлбарлалаа. "Чулуун зэвсэг хэрэглэж байсан эртний үед талийгаачийн хойноос удаан хугацаанд гашууддаг оршуулгын зан үйл түгэн дэлгэрчээ. Энэхүү оюун санааны уламжлал нь бидний төсөөлж байснаас ч илүү өргөн хүрээнд тархсан байсан" хэмээн тэрбээр ярив. Энэхүү судалгааг Австралийн Үндэсний их сургуулийн эрдэмтэн Сяо-чунь Хун, Бээжингийн их сургууль болон бусад их сургуулийн 22 судлаач хамтран хийжээ. Энэхүү нээлтийг "Archaeology" сэтгүүлийн "2025 оны шилдэг 10 нээлт"-ийн нэг хэмээн зарласан байна.

Г.Энх-Од

Эх сурвалж: "Монцамэ" агентлаг

Пакистаны цэргүүд зэвсэгт бүлгийн 145 гишүүнийг хөнөөжээ

zulaa — Mon, 02 Feb 2026 16:41:44 +0800

Пакистаны Белужистан мужид бямба гарагт /2026.01.31/ террорист халдлага болж 50 гаруй хүн амь үрэгдсэн. Энгийн иргэд мэт хувцасласан халдагчид эмнэлэг, сургууль, банк, захууд руу орж гал нээсэн байна. Салан тусгаарлагч Белужийн чөлөөлөх арми бүлэглэл халдлагыг үйлдсэн гэж мэдэгджээ.

Белужистан мужид зэвсэгт бүлгүүд халдлага явуулах нь нэмэгдэж байгаа тул Пакистаны цэргүүд ажиллагаа явуулж зэвсэгт бүлгийн 145 гишүүнийг хөнөөсөн байна. Энэ ажиллагаа халдлага болохын өмнөх өдөр эхэлжээ. Тус мужийн ерөнхий сайд Сарфраз Бугти хэлэхдээ “Ийм төрлийн халдлага хийхээр төлөвлөж байгаа гэсэн тагнуулын мэдээлэл ирсэн тул бид ажиллагааг нэг өдрийн өмнө эхлүүлсэн” гэсэн юм.

Пакистаны зэвсэгт хүчин мэдэгдэл хийхдээ халдлагыг Энэтхэгийн дэмждэг зэвсэгт бүлэглэлүүд хийсэн гэжээ. Харин Энэтхэг үүнийг нь үгүйсгэж, Пакистан дотоодод нь үүсээд буй асуудлаас анхаарал сарниулах гэж оролдож байна хэмээсэн юм. Пакистаны хамгийн том бөгөөд ядуу муж болох Белужистанд салан тусгаарлахыг дэмжигчид олон жилийн турш бослого гаргаж ирсэн байна.

Эх сурвалж: Reuters

Шоронд реппер Пи Диддигийн хоолойг огтлохыг оролджээ

zulaa — Mon, 27 Oct 2025 17:13:26 +0800

Бруклины Метрополитан цагдан хорих төвд ял эдэлж буй Реппер П. Диддийг (Шон Комбс) алах оролдлого гарсан тухай TMZ мэдээлэв.

Уран бүтээлчийн дотны найз Шарлуччи Финнигийн хэлснээр, өрөөндөө унтаж байсан Дидди хэн нэгэн хоолойд нь хутга тулгахад сэржээ. Халдагчийг шоронгийн харуул зогсоосон байна.

Репперийн өмгөөлөгч Брайан Стил энэ талаар шүүх хуралдаан дээр дурдсан нь үйл явдал знэн болохыг батлав.

Хүчин болон түүнтэй ойролцоо гэмт хэрэгт ял шийтгүүлсэн хүмүүс шоронд онцгой эмзэг байдаг гэдгийг репперийн найз тэмдэглээд, Диддигийн аюулгүй байдалд санаа зовж байгаагаа илэрхийлжээ.

9-р сарын 30-нд репперыг бэлгийн гэмт хэрэгт буруутган 11 жилийн хорих ял, 500,000 долларын торгууль ногдуулах хүсэлт мөрдөгчид гаргасан. 10-р сарын 4-нд шүүх П.Диддиг бусдын биеийг үнэлүүлсэн, тус гэмт хэргийг зохион байгуулсан хэмээн үзэж дөрвөн жил хоёр сарын хорих ял оноосон юм.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 10-р сарын 7-нд сэтгүүлчидтэй уулзах үеэрээ П.Дидди түүнээс өршөөл хүссэн тухай мэдэгджээ.

АНУ, Египет, Катар, Турк улсын төрийн тэргүүнүүд Газад энхийг тогтоох тунхаг бичигт гарын үсэг зурлаа

zulaa — Wed, 15 Oct 2025 11:07:52 +0800

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трампын санаачилсан 20 заалт бүхий Газад энхийг сахиулах төлөвлөгөөний дагуу Израилийн арми, Палестины ХАМАС бүлэглэл зэвсгээ буулгаад байгаа билээ. Төлөвлөгөөний эхний хэсэг өчигдөр хэрэгжлээ. ХАМАС бүлэглэлийн барьцаанд үлдсэн Израилийн 20 иргэн, 28 хүний цогцсыг нутаг буцаасан байна. Хайртай дотны хүмүүсээ хоёр жил хүлээсэн ар гэрийнхэн нь халуун дотно баяр жаргалтайгаар угтаж авлаа.

Барьцааны иргэдийг сулласны хариуд Израилийн шоронд хоригдож ял эдэлж байсан Палестины 250 хоригдол, Газад дайн үргэлжилсэн хоёр жилийн хугацаанд Израилийн армид баригдсан 1,700 палестин иргэнийг сулласан байна. Суллагдсан хоригдлууд ч мөн гэртээ эсэн мэнд хүрчээ.

Газад гал зогсоож, барьцааны иргэдийг суллахад онцгой гавьяа байгуулсан гэж хүндлэгдэж байгаа Америкийн Ерөнхийлөгч Доналд Трамп өчигдөр Ойрхи Дорнодод айлчиллаа. Трамп Израилийн парламентад нь үг хэлэхдээ Израил, Палестины талууд энхийн хэлэлцээрт гарын үсэг зурах хүртэл 3000 жилийн хугацаа өнгөрснийг санууллаа. Мөн тэрээр хэлэлцээр байгуулахад тусалсан Ойрхи Дорнодын бүх удирдагчдад талархал илэрхийлж сайшааж магтсан байна. Түүнчлэн израилчууд, палестинчуудын хувьд урт удаан хугацаанд үргэлжилсэн зовлонт хар дарсан зүүд эцэст нь дууслаа гэдгийг онцоллоо. Тэрээр цааш нь “Цоо шинэ гайхалтай өдрийн нар мандаж, Газыг дахин сэргээх ажил эхэлж байна. Бүх хүн үүнд баяртай байна” хэмээв.

Израилийн Парламентын зарим гишүүд Ерөнхий сайд Беньямин Нэтаньяхуг энхийн хэлэлцээрт гарын үсэг зурахыг нь эсэргүүцсэн. Газын дайныг үргэлжлүүлэх ёстой гэж үздэг парламентын гишүүд Трампыг үг хэлэхэд танхимд орж ирээгүй байна.

Израилийн парламентад үг хэлснийхээ дараа Трамп Газын ирээдүйг шийдвэрлэх олон улсын дээд хэмжээний уулзалтанд оролцохоор Египетийн Шарм эль-Шейх хотыг зорьсон юм. Хэлэлцээрт зуучлах үүрэг гүйцэтгэсэн Катар, Египет, Турк улсуудын удирдагчдаас гадна Их Британийн Ерөнхий сайд Сир Кейр Стармер, Францын Ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон, ХБНГУ-ын канцлер Фридрих Мерц зэрэг дэлхийн 20 гаруй орны төр засгийн тэргүүнүүд Шарм эль-Шейхэд цугларлаа.

Тэнд Трамп болон Египет, Катар, Турк улсууд Газад энхийг тогтоох тунхаглалд гарын үсэг зурсан байна. Газад дайны дараах сэргээн босгох ажлыг явуулах тухай бага хурлыг Египет улс зохион байгуулахаар болжээ.

Трампыг Ойрхи Дорнодод энхийг авчирсныхаа төлөө ирэх жил Нобелийн энх тайвны шагнал гарцаагүй хүртэнэ гэж зарим хэвлэлд бичсэн байна. Олон улсын дээд хэмжээний уулзалтыг даргалан зохион байгуулж байгаа Египетийн Ерөнхийлөгч Абдель Фаттах эль-Сиси Трампад Нил мөрний одон медалийг гардуулжээ. Тус медаль Египет улсын Засгийн газраас олгодог хамгийн нэр хүндтэй шагнал юм.

Трампын санаачилсан хэлэлцээрийн эхний үе шат ийнхүү амжилттай хэрэгжсэн бол дараагийн үе шатыг хэрэгжүүлэх яриа хэлцэл хэдийнэ эхэлсэн байна.

АНУ-ын Мичиган мужийн мормоны сүмд зэвсэгт халдлага гарчээ

zulaa — Wed, 01 Oct 2025 12:17:21 +0800

АНУ-ын Мичиган мужийн Гранд Блан хотын мормончуудын сүмд өчигдөр 10:00 цагийн үед зэвсэгт халдлага гарчээ. Мөргөлийн үеэр галт зэвсэгтэй этгээд дайрч халдлага үйлдсэний дараа сүмийн барилгыг шатаажээ.

Одоогоор халдлагын улмаас дөрвөн хүн нас барж, найман хүн гэмтэж шархадсан байна. Сүмийн барилга бүхэлдээ шатсан. Галыг унтраасан бөгөөд сүм шатах үед дотор нь хүн байсан эсэхийг шалгаж байна.

"Есүс Христийн шинэ үеийн гэгээнтнүүд" нэртэй сүмд зэвсэгтэй этгээд дайрах үед мөргөлчид хүүхдүүдийг дундаа хийж хамгаалсан байна.

Гэмт хэрэг үйлдсэн этгээд сүмийн автомашины зогсоол дээр цагдаа нартай буудалцах үеэр нас барсан. Түүнийг 40 настай Томас Жэкоб Сэнфорд гэгч болохыг цагдаагийн мэдэгдэлд дурдлаа. Сэжигтэн Гранд Бланы зэргэлдээх Буртон хотод амьдардаг байжээ. Томас Жэкоб Сэнфорд АНУ-ын тэнгисийн явган цэрэгт алба хааж байсан ахмад дайчин болохыг ч зарлав. Сэжигтэн нь 2004-2008 оны хооронд Америкийн тэнгисийн явган цэрэгт алба хаахдаа механикч болон тээврийн хэрэгслийн засварчнаар ажиллаж байжээ. Мөн 2003 онд Иракийг чөлөөлөх ажиллагаанд оролцож, нэг жил Иракт алба хаасан байна.

Сэжигтэн чухам ямар сэдлээр мормоны сүмд халдлага үйлдсэн нь тодорхойгүй байна. Магадгүй хэзээ ч энэ талаар мэдэж чадахгүй байх гэж зарим эх сурвалжид дурджээ.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп, дэд Ерөнхийлөгч Ж.Д.Вэнс нар христийн шашинтнуудын эсрэг халдлага үйлдэж байгаа явдлыг шүүмжлэн буруутгасан байр сууриа илэрхийллээ.

Ердөө сарын өмнө Америкийн Миннесота мужийн Минниеаполис хотын Мэдэгдлийн сүмд зэвсэгт халдлага болсон. Уг халдлагын үеэр хоёр хүүхэд алагдаж, хэдэн хүн шархадсан. Сарын өмнө болсон халдлагыг үйлдсэн этгээд нь сүмд сурдаг байсныг тогтоосон.

Энэ мэтчилэн сүүлийн арван жилийн хугацаанд АНУ даяар шашны сүмүүд халдлагад өртөх явдал нэмэгджээ. 2015 онд Өмнөд Кэролина, 2017 онд Техас, 2018 онд Пенсильвани мужуудад, 2022 онд Алабамад сүмүүдэд томоохон халдлагууд болжээ.

Мичиганд өчигдөр болсон халдлагаас хэдхэн цагийн өмнө Умард Кэролинад Иракийг чөлөөлөх ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэж байсан өөр нэг ахмад дайчин зэвсэгт халдлага үйлдсэн байна. Умард Кэролинагийн Саутпорт хотын шөнийн цэнгээний газарт тэнгисийн цэргээс халагдсан ахмад дайчин Найжел Эж гал нээж гурван хүнийг хороож, найман хүнийг шархдуулжээ. Уг этгээд тэнгисийн явган цэрэгт зургаан жил алба хаасан бүртгэлтэй байна.

Галт ууланд сураггүй болсон жуулчин хаднаас унаж нас барсан байжээ

zulaa — Thu, 26 Jun 2025 14:25:46 +0800

Индонезийн Ломбок арлын Ринжани галт ууланд авирч яваад сураггүй болсон бразил жуулчин амиа алджээ. 26 настай Жулиана Маринс Бямба гаригт сураггүй болсон. Эрэн хайх, аврах ажиллагааны хүрээнд нисгэгчгүй онгоц хөөргөж түүний цогцсыг олсон боловч цаг агаар, газар нутгийн нөхцөл байдлаас болоод тэр дор нь очиж авч чадаагүй аж.

Бразил жуулчин Ринжани уулын тогооны ойролцоох хадан цохионоос унаж амиа алдсан байв. Цогцос 600 метрийн гүнд унасныг гурван аврагч гаргаж иржээ.

Жулиана Маринсын инстаграм хаягийн дагагчийн тоо түүнийг сураггүй болсноос хойш огцом өсч, 1.5 сая давсан. Тэрбээр Индонезид ирэхээс өмнө Тайланд, Вьетнамаар тойрон аялсан бичлэгүүдээ инстаграмдаа хуваалцсан байжээ.

Ломбок арал нь үзэсгэлэнтэй наран шарлагын газар, өтгөн ногоон байгууламжаараа алдартай аялал жуулчлалын бүс юм. Тус арал дээр орших Ринжани галт уул нь Индонезийн хоёр дахь өндөр галт уул ба аялагч жуулчид орчин тойрны дүрслэлийг 360 градусаар бүрэн тольдохын тулд Ринжани уулыг зорих нь элбэг байдаг.

Дэлхийн нийт далайн 21 хувь нь харанхуйд автжээ

zulaa — Wed, 11 Jun 2025 15:37:36 +0800

Хүний үйл ажиллагааны улмаас дэлхий дээрх далай сүүлийн хорин жилд улам бүр харанхуйлж, амьдралд тохиромжтой гэрэлтэй бүс буюу фотик бүсийн гүн эрс багасчээ. Үүнийг Их Британийн Плимутын их сургуулийн далайн лабораторийн судлаачдын тэргүүлсэн олон улсын судалгаагаар тогтоосон байна.

2003-2022 оны хооронд авсан хиймэл дагуулын зураг болон тоон загвар ашиглан хийсэн судалгаагаар нийт далайн 21 хувь буюу 75 сая км² орчим талбай гэрэлгүй буюу харанхуй болсонг тогтоожээ.

Хамгийн ноцтой өөрчлөлтүүд Гольфстрим, Арктик, Антарктик болон Балтын тэнгисийн орчимд илэрсэн бөгөөд эдгээр бүсүүд хөдөө аж ахуйн бохирдол өндөртэй юм.

Судлаачдын дүгнэснээр далайн эрэг орчимд хур бороо, хөрсний урсгал, хөдөө аж ахуйн бордоо зэрэг нь усанд тэжээллэг бодис нэмэгдүүлж, замаг хэт олшироход хүргэж байна. Харин бусад хэсэгт далайн гадаргын температурын нэмэгдэл, замаг цэцэглэлт нь усны тунгалаг байдалд сөргөөр нөлөөлж байгаа гэв.

“Сүүлийн 20 жилийн хугацаанд далайн өнгө хэрхэн өөрчлөгдөж буй талаар өмнө нь судалгаа байсан ч энэ удаа гэрлийн түвшин багассанаас болж амьд организм амьдрах орон зай хумигдаж буйг нотолж чадлаа” гэж Плимутын их сургуулийн доктор Томас Дэвис онцолжээ.

Далайн гэрэлтэй бүс нь бусад улсын хувьд ч амьсгалж буй агаар, хүнсэнд хэрэглэдэг загас, уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх чадамж, дэлхийн нийт экосистемийн эрүүл мэндэд шууд хамаатай. Иймээс энэхүү судалгааны үр дүнг үл ойшоож болохгүй гэв.

Гэрэлтэй бүс багасна гэдэг нь гэрэл дагаж амьдардаг амьтад илүү гүехэн давхаргад бөөгнөрнө. Энэ нь хоол тэжээл, амьдрах орчны төлөөх өрсөлдөөнийг нэмэгдүүлж, далайн экосистемд суурь өөрчлөлт авчрах эрсдэлтэй аж.

Судлаачид энэхүү нээлтийг далайн эрүүл мэнд, бусад биологийн төрөл зүйлийн тэнцвэр, уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх чадамж зэрэг олон чухал асуудалд анхаарал хандуулах цаг болсныг илтгэж байна гэв.

Жишээ нь, далайд гарцгүй Монгол шиг улс шууд далайтай хиллэдэггүй ч дэлхийн хэмжээний экосистемийн өөрчлөлтөөс шууд болон шууд бусаар дараах байдлаар хамааралтай, нөлөөлөлд өртөж болно. Тухайлбал, далайд суурилсан загас, далайн гаралтай бүтээгдэхүүнүүд гадаадаас шууд хамааралтай. Загасны тоо толгойд нөлөөлж агнуурын хэмжээ буурч импортын өртөг нэмэгдэх, улмаар иргэдийн хүнсний хэрэглээ хязгаарлагдахад хүргэж болзошгүй. (орч.)

Гэрэлтэй бүсийн ихэнх хэсэгт байрлах замаг, дэлхийн хүчилтөрөгчийн 50-80 хувийг ялгаруулдаг. Энэ бүс харанхуйлснаар нүүрсхүчлийн шингээлт багасч уур амьсгалын өөрчлөлт эрчимжих эрсдэлтэй. Уур амьсгалын өөрчлөлт нь далайд гарцгүй орнуудын хувьд цөлжилт, усны хомсдол, мал аж ахуйд хохирол, ургац бууралт зэргээр шууд нөлөөлнө. Түүнчлэн далайн гэрэл багассанаар биотех, эм, гоо сайхан, биоэнергетик зэрэг далайтай холбоотой салбарууд ч доройтож болзошгүй юм.

Тиймээс далайн гэрэл, уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний үйл ажиллагааны уялдаа холбоог цаашид тасралтгүй судлах шаардлагатайг онцоллоо.

Эх сурвалж: BBC, plymouth.co.uk, theweathernetwork.com

Орчуулсан: Б.Төрбаяр